مصداق‌یابی فلسفه راستین هنر کوماراسوامی از طریق تحلیل تطبیقی بازنمایی حیات پس از مرگ در معراج‌نامه میرحیدر و کلیسای بیت‌لحم اصفهان

امروزه سنت‌گرایی به‌صورت گستره در مطالعات مربوط به هنرهای جوامع سنتی و ابتدایی و همچنین هنر ادیان (ازجمله هنر اسلامی و هنر مسیحی در دوران میانه) وارد گردیده و به یکی از گفتمان‌های مهم در خوانش و پژوهش هنر بدل شده است. از جمله کاستی‌های سنت‌گرایان آن است که معمولاً بدون ارائه هیچ‌گونه دلیل، مدرک و مصداقی، مفاهیم و ایده‌های خود را در باب هنر پرورش داده و به آثارِ هنریِ دیگر جوامع تعمیم می‌دهند. این پژوهش توصیفی - تطبیقی باهدف بررسی فلسفه راستین هنرِ کوماراسوامی در کتاب «فلسفه هنر مسیحی و شرقی» و ارائه نمونه‌ای در جهت تصدیق آن، به مطالعه تطبیقی بازنماییِ حیات پس از مرگ در اسلام و مسیحیت پرداخته است. بر مبنای مجموعه اطلاعات جمع‌آوری‌شده به‌صورت کتابخانه‌ای، در گام اول اصلی‌ترین مفاهیم در فلسفه راستین هنر کوماراسوامی تشریح گردیده و براساس آن در گام دوم، معیارهای رویارویی، فهم و داوری آثار هنر سنتی ارائه شده است؛ در ادامه بر اساس این معیارها و بهره جستن از تفسیر ترکیب‌محور، تصاویر بهشت و جهنم در دیوارنگاره‌های کلیسای بیت‌لحم اصفهان با نگاره‌های موجود در معراج‌نامه میرحیدر مربوط به مکتب نگارگری هرات، به‌صورت تطبیقی مقایسه گردیده است. اصلی‌ترین نتایج این تطبیق که مصداق‌هایی از فلسفه راستین هنر هستند، عبارت است از اینکه نخست، هنر دینی الهیات بصری است؛ دیوارنگاره‌های کلیسای بیت‌لحم اصفهان و نگاره‌های معراج‌نامه میرحیدر، هر دو پایبندی بسیاری به متون مقدسی که مبنای آنان هستند، دارند. دوم آنکه هنرهایی با سرچشمه الهی، اگر در کارکرد و مفاهیم روحانی‌ای که پیش‌زمینه‌های آن‌ها است، شباهت داشته باشند، شباهت‌‌هایی در اشکال ظاهری و ساختار کلی آن‌ها وجود خواهد داشت و سوم اینکه شیوه نمادپردازی در تصاویر مورد بررسی، شباهت بسیاری داشته و موید این برداشت است که نمادها زبان جهانی هنر هستند.

comparative study of afterlife representation in mir heydar’s mi’raj-nama and bethlehem church in isfahan to exemplify coomaraswamy’s true philosophy of art

 in recent years, traditionalism has entered into the study of the art of traditional and primitive societies as well as the art of religions and it became one of the most important discourses in understanding and studying art. traditionalists usually develop their ideas about art without providing any reasons or examples, and generalize these ideas to the art of other societies. this descriptive-comparative study primarily aims to scrutinize the “true philosophy of art” which is delineated by ananda coomaraswamy in “christian and oriental philosophy of art”. additionally, it seeks to validate coomaraswamy’s assertions by comparing how the afterlife is represented in islamic and christian artistic traditions. for this purpose, after describing the most significant concepts and ideas of the aforementioned book based on data collected from library documents, the images of heaven and hell in the wall paintings of bethlehem church in isfahan have been comparatively studied by the paintings of mir heydar’s mi’raj-nama which belongs to herat school of painting. it should be noted that in this comparative study, compositional interpretation will be used as an auxiliary tool. the results of this comparison show that: first, religious art is essentially visual theology; the images of bethlehem church in isfahan and mir heydar’s mi’raj-nama both have a close connection and strong adherence to the sacred texts upon which they are based. second, when visual arts derive from a divine inspiration and align in their spiritual premises and purposes, they will also have similarities in their physical representations and overall structures. third, the symbolic expressions in the images of bethlehem church in isfahan and mir heydar’s mi’raj-nama show significant similarities, indicating that symbols are the universal language of art. all of these results are examples that confirm coomaraswamy’s ideas.