تاثیرات مولفه‌های محسوس و نامحسوس کالبدی بر ساختار محلات در بافت‌های تاریخی (نمونه مطالعاتی: محله سید محمود دزفول)

بافت‌های تاریخی در ادبیات شهرسازی شالوده‌ای ارزشمند به‌ شمار می‌روند و حامل ارزش‌های نسل‌های پیش از خود و میراث کشورند که نگاهی علمی برای تسهیل در توسعه این بخش از شهرها الزام‌آور و استفاده از روش‌ها و ابزارهای نوین در آن‌ها ضروری است. شناخت ساختار فضایی و کالبدی محلات شهری بالاخص بافت‌های تاریخی و فرسوده می‌تواند ما را برای برنامه‌های توسعه آینده شهرها و ارائه طرح‌های متناسب به ابزاری کارآمد مجهز نماید. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف شناخت اثرات مولفه‌های کالبدی و چیدمان فضا در ساختار محلات تاریخی با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. برای دستیابی به این هدف پس از مطالعه مبانی نظری، به‌‌منظور سنجش تاثیر مولفه‌های کالبدی پایه بافت تاریخی برای تولید نقشه‌ها از نرم‌افزارهایautocad ،depthmap  و gisو برای تحلیل داده‌ها نیز از مدل معادلات ساختاری و نرم‌افزار amos graphic 22 استفاده گردیده است. نتایج استفاده از این روش نشان‌دهنده تاثیر بیشتر مولفه‌های کالبدی ملموس در ساختار محله با بار عاملی 0.943 نسبت به مولفه‌های کالبدی ناملموس با بار عاملی 0.707 است. علاوه بر این، از بین متغیرهای مولفه کالبدی ملموس، «عرض معبر» با بار عاملی 0/630 و «محصوریت» با بار عاملی 0/604. در بالاترین رتبه قرار دارند، از بین متغیرها مولفه کالبدی ناملموس نیز، «چیدمان فضا» با بار عاملی 0.621 از وزن بالاتری نسبت به بقیه عوامل برخوردار است که از بین عوامل این مولفه نیز «اتصال فضا» با بار عاملی 0.878 از وزن بالاتری برخوردار است. لازم به ذکر است که در بین «عمق» و «انتخاب» فضا ارتباط معنادار وجود دارد، چراکه هرچه عمق فضایی و نقاط کور فضا بالاتر باشد انتخاب آن فضا برای عبور کمتر خواهد بود. علاوه بر این، یافته‌ها حاکی از آن است که بر خلاف تصور موجود، طول معابر کمترین اثربخشی را در پویایی محلات دارد. 

effects of tangible and intangible physical components on the structure of neighborhoods in historical contexts (case study: seyed mahmoud dezful neighborhood)

historical contexts in urban literature are valuable foundations that carry the values of previous generations and the country’s heritage, which requires a scientific approach to facilitate the development of this part of the city and use new methods and tools. understanding urban neighborhoods’ spatial and physical structure, especially historical and decayed neighborhoods, will help us effectively prepare future urban development plans. thus, this study aimed to explain the role of physical components and space syntax within historical contexts through a descriptive-analytical approach. to achieve this goal, after studying the relevant theoretical foundations, autocad, depthmap, and gis software were used to generate the maps, and the structural equation model and amos graphic 22 software were used to analyze the data. this analytical method reveals the impact of a far greater number of tangible physical, with a regression weight of 0.707. among the tangible physical variables, the passage width with a regression weight of 0.630, and the enclosure with a regression weight of 0.604 have both achieved the highest ranking. among the variables of the intangible physical component, space syntax with a regression weight of 0.621 has a higher weight than the rest of the factors, and among the factors of this component, space connection with a regression weight of 0.878 has a higher weight.  one thing worth noting is that there is a significant relationship between the depth of space and the choice of path and space since the greater the depth of space and its blind spots are, the fewer paths and spaces to choose from. moreover, contrary to popular belief, the length of passages has little impact on neighborhood dynamics.