واکاوی تاثیرات عوامل حسادت و رقابت در روند ساخت و عملکرد بناهای تاریخی صفوی و قاجار اصفهان

در خلق میراث معماری ایران عوامل متعددی تاثیرگذار بوده‌اند و به خاطر تعدد این عوامل، غالبا وجوه فیزیکی که زمینه ادراک ملموس داشته، مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. این در حالی است که وجوه تاثیرگذار دیگری با ماهیت غیرفیزیکی در بستر ارتباطات انسان و بنا در شکل‌گیری ساختار معماری اثرگذار بوده است. خصوصیات اخلاقی انسان‌ها در قالب بانیان، معماران، هنرمندان و کاربران ابنیه نیز در شکل‌گیری ساختار کالبدی و کارکردی بناهای تاریخی تاثیرگذار بوده است. حسادت و رقابت به عنوان گونه‌ای از احساسات و هیجانات انسان، در روند ساخت و نظام عملکردی برخی از بناهای تاریخی  اصفهان در دوران صفوی و قاجار تاثیرگذار بوده است. در این دوران آفرینش‌های معماری، گاهی ابزاری برای نمایش شوکت و منزلت اجتماعی بانی بوده است. مهجور ماندن جایگاه دو مولفه حسادت و رقابت به عنوان احساس و متغیری تاثیرگذار در پیوند انسان و بنای تاریخی، انگیزه اصلی ورود به پژوهش حاضر بوده است. هدف اصلی در راستای پاسخگویی به چگونگی تاثیرات حسادت و رقابت در ساختار بناهای تاریخی اصفهان به این قرار است: با تحلیل نحوه تاثیرات حسادت و رقابت به عنوان مولفه‌های بنیادین در پیوند انسان و بناهای تاریخی به تبیین نشانه‌هایی که در ساختار بناهای تاریخی  اصفهان برجای داشته‌اند، پرداخته شود. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با هدف توسعه‌ای و با بهره‌گیری از اسناد کتابخانه‌ای، مطالعات میدانی و مصاحبه انجام شده و یافته‌ها طبق روشی کیفی و از طریق مقایسه و تفسیر تحلیل شده‌اند. دستاورد پژوهش، دسته‌بندی و تبیین زمینه‌های بروز حسادت و رقابت در ساختار ابنیه تاریخی اصفهان در دوران صفوی و قاجار است، به‌گونه‌ای که مصادیقی از تاثیرگذاری این متغیرها را در نظام کالبدی و کارکردی و معنایی این آثار مشخص می‌کند. به طورکلی براساس نتایج تحقیق می‌توان نسبت تاثیرات حسادت و رقابت را در ساختار بناهای تاریخی در هشت حوزه کلی ذیل واکاوی نمود:1-علت و انگیزه بانی در سرمایه‌گذاری ساخت بنا، 2-ایجاد ساختارهای کالبدی مشابه و همگون، 3-ایجاد ساختارهای کالبدی مشابه و همگون در همسایگی یکدیگر، 4-خلق و ترکیب فضاها و عناصر معماری نامتعارف، 5-تغییر عملکرد فضاها و عناصر معماری، 6-ایجاد افزوده‌های نوین در چیدمان داخلی و سازمان‌‌دهی، 7-توسعه بنا و 8-تعیین جای‌نام اثر.

analysis of the effects of jealousy and competition factors in the process of construction and function of safavid and qajar historical monuments in esfahan province

numerous factors have been influential in the creation of iranian architectural heritage, and due to the diversity of these factors, often the physical and material aspects that have a tangible field of perception have been studied and analyzed. this is while other influential aspects with non-physical nature have been effective in the formation of architectural structure in the context of human and building communication. the moral characteristics of human beings in the form of founders, architects, artists, and users of buildings have also influenced the physical and functional structure of historical buildings. jealousy and competition as human feelings and emotions have been influential in the construction process and functional system of some historical monuments of isfahan province during the safavid and qajar eras. during this period, architectural creations have sometimes been a means to show the splendor, durability, and social status of the founder. abandonment of the position of the two components of jealousy and competition as a compelling emotion in the connection between man and the monument has been the primary motivation for entering the present study. the main goal to respond to the effects of jealousy and competition in the structure of isfahan’s historical monuments is as follows: by analyzing the effects of jealousy and competition as fundamental components in the connection between human beings and historical monuments, the changes, and signs in the structure of historical monuments in isfahan province should be explained. this research has been done by descriptive-analytical method with the aim of development and by using library documents, field studies, and interviews. the findings have been analyzed using a qualitative approach through comparison and interpretation. based on the research results, research background, and documentary studies on the subject, the relationship between the effects of jealousy and competition in the structure of historic buildings can be analyzed in the following eight general areas: 1- cause and motivation in investing in building a building, 2- creating similar and homogeneous physical structures, 3- creating similar and homogeneous physical structures in the neighborhood and proximity to each other, 4- creating and combining unconventional spaces and architectural elements, 5- changing performance spaces and architectural elements, 6- creating new additions in interior layout and organization, 7- building development and 8- determining the place-name.