بررسی تاریخی تعامل خواتین مغول و متصوفه در عصر ایلخانی

یکی از ملاک‌های مهم در ارزیابی فرهنگ و تمدن عصر ایلخانی، توجه و یا عدم توجه به زنان و جایگاه آنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی است. مناسبات خواتین با مشایخ تصوف از مهم‌ترین مولفه‌هایی است که جریان اسلام گرایی را در جماعت‌های تحت حاکمیت ایلخانان، مانند مسیحیت و بودایی، به شکل فزاینده‌ای گسترش داد. خاتون‎های مغول به‌عنوان یکی از عناصر تاثیرگذار در حکومت ایلخانان، سهم مهمی را در حمایت مالی و معنوی از تصوف و مشایخ صوفیه برعهده گرفتند. این مقاله به شیوۀ توصیفی- تحلیلی با هدف واکاوی مناسبات خواتین مغول با مشایخ صوفیه، به دنبال پاسخی مستدل به این پرسش است که خاتون‎های عصر ایلخانی چه راهبردی با متصوفه زمانه خویش داشتند. مسائل مختلفی در بررسی مناسبات خواتین مغول در قبال متصوفه قابل‌تامل است. جایگاه آزادانۀ خواتین در امور گوناگون جامعه با وجود آزادی مذهبی و تساهل ایلخانان در تعامل با جماعت‌های اسلامی و غیراسلامی از عواملی بود که روند مناسبات خواتین با شیوخ متصوفه را تسریع می‌کرد. سنت‎های نهفته نیرومندی در جامعه ایرانی وجود داشت که بر عملکرد خاتون‎های مغول در تعاملات با متصوفه تاثیرگذار بود. مولفه‌هایی چون اهدای تحف و تبرک جستن از متصوفه، حمایت متقابل معنوی مشایخ از خواتین و... ازجمله اقداماتی بود که در بررسی تعامل خواتین مغول در قبال متصوفه در پژوهش حاضر موردبررسی قرار می‌گیرد.

a historical study of the interaction between mongol women and sufis during the ilkhanid era

one important criterion in evaluating the culture and civilization of the patriarchal era is the attention, or lack thereof, given to women and their position in different social spheres. the relationships between mongol women and sufi elders are among the most significant factors that contributed to the spread of islam under the rule of the ilkhans, much like the influences of christianity and buddhism. as an influential element in the ilkhanate, the mongol women played an important role in both the financial and spiritual support of sufism and sufi sheiks. this article, using a descriptive-analytical approach, aims to analyze the relationship between mongol women and sufi sheiks and seeks to provide a reasoned answer to the question: what strategy did the women of the ilkhanid era employ in their interactions with the sufis of their time? several factors can be considered when examining the relationship between mongol women and mystics. deep-rooted traditions within iranian society influenced the behavior of mongol women in their interactions with mystics. components such as donating gifts, seeking blessings from mystics, and the mutual spiritual support exchanged between elders and women are some of the actions investigated in this study of the interaction between mongol women and sufis.