تحلیل عملکرد شرکت تهال در اجرای برنامه های آبیاری دشت قزوین در دورۀ پهلوی (1352-1342)

مسئلۀ آب و آب‌رسانی با توجه به شرایط جغرافیایی فلات ایران از آغاز سکونت در این سرزمین، همواره مورد توجه بوده است و با نقش بشر در یافتن منابع آبی و نحوۀ به‌کارگیری آن برای آب‌رسانی و آبیاری درهم تنیده است. شرایط اقلیمی و موقعیت منطقۀ قزوین در این فلات، نمونۀ مناسبی برای مطالعه درخصوص رویکرد و تکاپوی ایرانیان برای حل بهره‎برداری بهینه از عنصر حیاتی آب است. زلزلۀ خسارت‌بار شهریور 1341 دشت قزوین که موجب تخریب بسیاری از سازه‎های قدیمی فعال در منطقه شد، اجرای برنامۀ عمران این دشت را مورد توجه قرار داد و شرکتی به نام «تهال» مسئول اجرای طرح آب‌رسانی در قزوین شد. در این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و برمبنای داده‌های اسناد و منابع، اقدامات شرکت تهال در زمینۀ آبیاری دشت قزوین بررسی می شود. به این جهت تلاش شده است به این پرسش پاسخ داده شود که شرکت تهال چه طرح‎هایی را برای آبیاری دشت قزوین و افزایش سطح زیر کشت به اجرا درآورد و آثار و نتایج اجرای این طرح‎ها چه بود؟ یافته‎های پژوهش نشان می‎دهد شرکت تهال توانست با گذر از آبیاری سنتی به آبیاری مدرن و استفاده از ابزار و وسایل پیشرفته، سطح برداشت آب‎های زیرزمینی را افزایش داده و آب‎های سطحی را در مسیر مناسبی هدایت کند که در نتیجۀ آن،‎ سطح تولیدات کشاورزی افزایش یافت و منابع آبی بیشتری در اختیار کشاورزان قرار گرفت اما در بلندمدت اقدامات این شرکت، برای اقلیم خشک قزوین مناسب نبود زیرا از یک طرف باعث کاهش سطح آب‎های زیرزمینی شد و از طرف دیگر افزایش سطح برداشت آب، کشاورزی سنتی را به‌سمت کشاورزی تجاری سوق داد که عوارض و پیامدهای آن در بلندمدت برای منابع آب و زندگی کشاورزان دشت قزوین ثمر بخش نبود.

analysis of the performance of tahal company in implementing irrigation programs in the qazvin plain during the pahlavi era (1963-1973)

considering the geographical conditions of the iranian plateau, the water supply issue has been of great importance since the beginning of settlement in this land. it is closely linked to humans’ role in discovering water sources and finding ways to use them for water supply and irrigation. the climatic conditions and location of the qazvin region on this plateau, along with its water infrastructure and hydrological system oversight, serve as a suitable example for studying the efforts of iranians to optimize the use of the vital resource of water. the devastating earthquake of shahrivar 1341 in the qazvin plain, which destroyed many old structures in the region, led to the implementation of the qazvin plain construction program. tahal company was tasked with carrying out the water supply project in qazvin. the key questions are as follows: what plans did tahal company implement to irrigate the qazvin plain and increase the cultivated area? what were the effects and outcomes of these plans? the research findings show that by shifting from traditional irrigation methods to modern techniques and using advanced tools and systems, tahal company could increase underground water extraction and direct surface water more profitably. this resulted in an increase in agricultural production. however, in the long term, the company’s actions were not well-suited to the dry climate of qazvin. on the one hand, they led to a decrease in underground water level; on the other, the increase in water harvesting shifted traditional agriculture to commercial agriculture. the consequences of this transition were not productive in the long run for water resources and the farmers’ livelihoods in the qazvin plain.