نقش ابراهیم شیخ شاه شروانی در مناسبات ‌شاه‌اسماعیل صفوی و سلطان سلیم عثمانی (با تکیه بر مجموعه منشآت‌السلاطین)

هم‌زمان با فعالیت‌های قزلباش‌ها در نخستین ‌سال‌های تشکیل دولت صفوی، شاهزاده سلیم حاکم یکی از ولایت عثمانی در مجاورت قلمرو صفویه بود. وی از همان ایام، عزمی جدی در مقابله با قزلباشان که در مناطق مختلف عثمانی ایجاد آشوب و دخالت می‌کردند، داشت. در راستای آن پس از دست‌یابی به سلطنت نیز، درصدد مقابلۀ جدی با صفویان و قزلباشان برآمد و کار را به نبرد چالدران کشاند. اگرچه پیروزی عثمانیان در جنگ چالدران، ضربۀ سنگینی به دولت نوپای صفوی وارد ساخت، اما بروز برخی مشکلات و موانع، سلطان سلیم را از ادامۀ مقابله‌جویی بیشتر بازداشت. هرچند سلطان سلیم، ‌سال‌ها بعد نیز درصدد مقابله بیشتر با صفویان بود، اما در این میان فرصت‌هایی پیش آمد که حاکمان منطقه‌ای و محلی همجوار مانند شروانشاه ابراهیم شیخ شاه ‌به‌خاطر حفظ منافع خود یا ایجاد تعادل منطقه‌ای نقش واسطۀ صلح و آشتی را میان طرفین ایفا نمایند. درواقع حاکمانی مانند شروانشاه فرصتی برای ردوبدل پیام‌های آشتی‌جویانه طرفین شدند. در این راستا مکاتبات سلطان سلیم با حاکم شروان که در مجموعۀ منشآت‌السلاطین منعکس شده است، اهمیت خاصی دارد. حال مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر این است که در این مقطع، شروانشاه ابراهیم شیخ شاه با کدامین موقعیت و امتیازات، به چنین نقشی در مناسبات عثمانی و صفویان دست یافت وحاصل آن چه شد؟ و اینکه چرا سلطان سلیم به او اعتماد داشت و اجازه چنین مداخله‌ای را برای او قائل شد؟ این نوشتار با روش و رویکرد توصیفی‌تحلیلی در پی واکاوی نقش سیاسی و دیپلماتیک ابراهیم شیخ شاه شروانی در تعیین مناسبات صفویان و عثمانیان و روند و دستاورد‌های آن است.

the role of ibrahim sheikh shah shirvani in the relations between ismail i safavid and selim i ottoman(based on majmua-e munshia`at al-salatin)

coinciding with the activities of the qizilbash tribes in the early years of the safavid government’s establishment, prince salim ruled a province near safavid territories. from that time onward, he was determined to confront the qizilbash, and after ascending to the throne, he launched a campaign to overthrow the safavid rule entirely. although the ottoman victory at the battle of chaldiran had a significant impact on the fledgling safavid state, several problems and obstacles prevented sultan salim i from fully toppling the safavids. years later, sultan salim sought another attack to complete his mission of overthrowing the safavids. to this end, he corresponded with local rulers under the safavids in hopes of gaining their assistance in the upcoming war. among these letters, which are reflected in majmua-e munshia`at al-salatin, the correspondence between sultan salim and the ruler of shirvan is particularly significant. the main question of this study is: what was the purpose of sultan salim’s pursuit of friendship with the shirvan shahs? this article aims to analyze the diplomatic role of ibrahim sheikh shah shervani in shaping the relations between the safavids and the ottomans through a descriptive-analytical approach, and to uncover the reasons for his actions.