منظر به‌مثابۀ منبع توسعه (حفاظت از منظر روستا، گامی مهم در فرایند توسعه، مورد مطالعه: روستاهای شهرستان کوهدشت)

تحولات معاصر در عرصۀ توسعه، منظر روستاهای ایران را دستخوش دگرگونی‌های بنیادین کرده است؛ دگرگونی‌هایی که نه‌تنها ساختار کالبدی و کارکردی، بلکه معنا و هویت منظر روستایی را نیز متاثر ساخته‌اند. این پژوهش با تکیه‌بر رویکرد مکان‌محور و مفهوم منظر به‌مثابه منبع، در پی آن است که نشان دهد چگونه بی‌توجهی به ابعاد معنایی و فرهنگی مکان در طرح‌های توسعه‌ای، موجب تضعیف بنیان‌های هویتی و تخریب منظر روستایی می‌شود. روش پژوهش، کیفی و مبتنی‌بر تحلیل پدیدارشناسانۀ سه مطالعۀ موردی در شهرستان کوهدشت (روستاهای پای‌آستان، خسروآباد، ابوالوفا و سرخ‌دم لکی) در شهرستان کوهدشت است. داده‌ها از طریق مشاهدۀ میدانی، تحلیل اسناد طرح‌های توسعه گردآوری و با رویکرد تحلیل تفسیری بررسی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که طرح‌های توسعه در این روستاها عمدتاً با نگاهی کالبدی و بخشی‌نگر، بدون درک هستی‌شناسانۀ مکان، موجب گسست در پیوند میان عناصر تاریخی، فرهنگی و طبیعی شده‌اند. در نتیجه، شاخص‌های مکان‌ساز همچون «روابط نظام‌مند عناصر میراثی»، «رویدادپذیری فضاهای جمعی»، «مرکزبودن عناصر قدسی»، «دید و منظر» و «ارگانیک بودن» در روند توسعه نادیده گرفته شده‌اند. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که حفاظت از منظر روستایی، امری صرفاً زیباشناختی یا میراثی نیست، بلکه بنیانی برای تحقق توسعه‌ای پایدار و درون‌زاست؛ توسعه‌ای که از درک مکان به‌مثابه منبع و از خوانش هستی‌شناسانۀ فضا برمی‌خیزد. در این چارچوب، توجه به مفهوم منظر به‌عنوان منبع در سیاست‌گذاری توسعه، می‌تواند الگویی بومی و مقاوم در برابر روندهای یکسان‌ساز و غیرزمینه‌مند توسعه فراهم آورد.

landscape as a source of development (protection of the rural landscape, an important step in the development process: a case study of villages of kuhdasht county)

contemporary progress in the field of development has fundamentally transformed the landscape of iranian villages, affecting not only the physical and functional structures but also the meaning and identity of the rural landscape. this research, grounded in a place-based approach and the concept of landscape as a resource, shows how ignoring the semantic and cultural dimensions of place in development plans leads to the weakening of identity foundations and the destruction of the rural landscape. the research method is qualitative and based on phenomenological analysis of three case studies in kuhdasht county (the villages of paye astan, khosrowabad, aboulvafa, and sorkhdom laki). the data were collected through field observations and the analysis of development plan documents, and were analyzed using an interpretive analysis approach. the findings show that development plans in these villages, which have been mainly based on a physical and sectoral perspective, regardless of an ontological understanding of place, have led to a break in the connection among historical, cultural, and natural elements. as a result, place-making indicators such as “systematic relations of heritage elements”, “occurrence of communal spaces”, “centrality of sacred elements”, “view and landscape”, and “organicity” have been ignored in the development process. this research concludes that the protection of the rural landscape is not a purely aesthetic or heritage matter, but rather a foundation for achieving sustainable and endogenous development; a development that arises from the understanding of place as a source and from the ontological reading of space. in this framework, paying attention to the concept of landscape as a source in development policy-making can provide a native model that is resistant to uniformizing and non-contextual development trends.