جستاری بر سیر تحول سازمان فضایی شهر تاریخی شوشتر پیش از دورۀ اسلامی

شهر تاریخی شوشتر، به عنوان حاکم ‌نشین دشت خوزستان تا دورۀ قاجار، تحت تاثیر آب و موقعیت قرارگیری نسبت به رودخانه شکل گرفته و استقرار هستۀ شهر متاثر از این دو بوده است. این پژوهش با روش تاریخی- تفسیری، اثرگذاری عنصر طبیعی آب و رودخانه، عناصر انسان ‌‌ساخت شهری، فعالیت‌های انسانی مانند کشاورزی و فعالیت‌های مرتبط با آب را در پیوند با تاریخ  بر سازمان فضایی این شهر بررسی می‌کند. هدف پژوهش، بازنمایی عوامل و مولفه‌های سازنده سازمان ‌فضایی شهر پیش از دورۀ اسلامی است تا انتظام درونی این شهر را بازنمایی کند. روش پژوهش، شامل مطالعه اسناد، مدارک و مستندات تاریخی، با جست‌‌وجو در حوادث، اتفاقات و شرایط اثرگذار در پیدایش شوشتر تاریخی و با روایت و تفسیر تاریخ، سازمان فضایی دورۀ تاریخی پیش از اسلام این شهر بررسی می‌شود. سپس، به شیوه مصاحبه با صاحب ‌نظران این حوزه، یافته‌ها و مشاهدات میدانی، راست آزمایی می‌شود. جمع‌ ‌بندی پژوهش نشان ‌می‌دهد، آب، به عنوان عنصر تاثیرگذار در سازمان فضایی این شهر، سبب رونق آن شده است. نتایج، نشان از تناقضات  بین یافته ‌های باستان ‌شناسی، اسناد و کتب تاریخی دارد. لذا، با یافتن این تناقضات، تصویر درست‌تری از سازمان فضایی این شهر در دورۀ پیش از اسلام ایجاد شد. در‌نهایت، اصلی‌ترین عامل ایجاد سکونت در دشت میا ناب، وجود عنصرطبیعی آب و رودخانۀ کارون بوده است و مکان ‌یابی هستۀ شهر شوشتر در نقطه‌ای استراتژیک و متناسب با بستر طبیعی و عنصر آب، نقطه آغازین شکل‌گیری سازمان‌فضایی این شهر بوده است. ارزش‌های مذهبی، اقتصاد، سیاست، نیازها و فعالیت ‌های زیستی تحت‌تاثیر بستر طبیعی تکوین یافته‌اند.

an exploration of the pre-islamic spatial organization evolution within the historic city of shushtar

until the qajar era, the historic city of shushtar served as the administrative center of the khuzestan plain. water and the location of the river relative to the city influenced the city and the establishment of its core. this research employs a historical-interpretive method to investigate the historical impact of the natural elements of water and river, human-made urban elements, as well as agriculture and other water-related human activities concerning the spatial organization of this city. the research aims to explore these factors in several layers during the pre-islamic era to represent the inner order and spatial organization of the city.the spatial organization of historic shushtar was studied and interpreted by examining this historical era through studying historical documents, records, and evidence, as well as searching for events, occurrences, and conditions that influenced the emergence of this city in the pre-islamic era. the interviews with experts were then utilized to verify the field observations and perceptions.this article concludes that water has played a significant role in forming the spatial organization of the city as an influential element in the prosperity of the region. the findings contradict previous archaeological findings, historical documents, and texts. therefore, this study seeks to provide a more accurate picture of the city’s spatial organization during the pre-islamic era by identifying stated contradictions. the research findings ultimately reveal that the natural elements of water and the karun river were the main factors for settlement in the region. the initial point of the spatial organization formation of this city was the shushtar city core, located at a strategic point compatible with the natural landscape and water elements. the religious values, economy, politics, needs, and life activities developed under the influence of said natural environment.