بازنمایی زن در تاریخ‌نگاری ناسیونالیستی افغانستان: خوانش انتقادی از روایت مردمحور

تاریخ‌نگاری ناسیونالیستی افغانستان عمدتاً بر روایت‌هایی از کنش مردانه در عرصه‌های سیاست، جنگ و حکمرانی استوار است که در آن، زنان یا غایب‌اند یا صرفاً در نسبت با مردان و ارزش‌های مردانه بازنمایی می‌شوند. این مقاله با رویکرد انتقادی، به تحلیل محتوای کیفی متون بنیادین این جریان، به این پرسش می‌پردازد که تاریخ‌نگاری ناسیونالیستی افغانستان چگونه هویت و جایگاه زن را بازنمایی کرده است. هدف پژوهش، واکاوی این بازنمایی و نقد منطق روایت مردمحور بر آن است. ضرورت انجام این پژوهش نه در بازسازی روایت تاریخی، بلکه در افشای سازوکارهای نمادین و گفتمانی است که تاریخ‌نگاری ناسیونالیستی افغانستان زن را از عاملیت تاریخی تهی و به عنصری حاشیه‌ای تقلیل می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تاریخ‌نگاری ناسیونالیستی افغانستان، فراتر از بازتاب ساختار مردسالار، خود بازتولیدکنندۀ فعال نظم نمادین نابرابری جنسیتی است. دستاورد مشخص این تحلیل، شناسایی و تشریح الگوی نظام‌مند حذف، حاشیه رانی یا بازنمایی ابزاری زنان در سه عرصۀ کلیدی «سیاست»، «جنگ» و «اجتماع» است. به‌گونه‌ای که در حوزه سیاست، زنان عمدتاً در پیوند با ازدواج‌های سیاسی و اتحادهای قبیله‌ای، فاقد هویت مستقل ظاهر می‌شوند؛ در روایت جنگ، اغلب در مقام «محرک منفعل»، «قربانی» یا «میانجی» نمادین تصویر می‌گردند و در عرصۀ اجتماع، هویت آنان ذیل تعلقات مردانه و قبیله‌ای تعریف می‌شود. مقاله با نقد الگوی مردمحور در جریان تاریخ‌نگاری ناسیونالیستی افغانستان، بر لزوم بازخوانی چندصدایی برای احیای عاملیت تاریخی زنان و دستیابی به درکی متوازن از گذشته تاکید می‌ورزد.

representation of women in the nationalist historiography of afghanistan: a critical reading of the androcentric narrative

the nationalist historiography of afghanistan is predominantly based on narratives of male action in the fields of politics, war, and governance, where women are either absent or represented only in relation to men and masculine values. adopting acritical approach, this article employs qualitative content analysis of thefoundational texts of this school to address the question of how the nationalisthistoriography of afghanistan has represented the identity and status of women. theaim of the research is to analyze this representation and critique the logic of itsandrocentric narrative. the necessity of this research lies not in reconstructing thehistorical narrative, but in exposing the symbolic and discursive mechanismsthrough which the nationalist historiography of afghanistan divests women ofhistorical agency and reduces them to a marginal element. the research findingsindicate that the nationalist historiography of afghanistan, beyond merely reflectingthe patriarchal structure, actively reproduces the symbolic order of genderinequality. the specific achievement of this analysis is the identification andexplication of the systematic pattern of omission, marginalization, or instrumentalrepresentation of women in three key areas: politics, war, and society. in thepolitical sphere, women predominantly appear in connection with political marriagesand tribal alliances, lacking an independent identity. in war narratives, women areoften depicted as passive motivators, victims, or symbolic mediators. in thesocial arena, their identity is defined under male and tribal affiliations. by critiquingthe androcentric model within afghanistan's nationalist historiographical school, this article emphasizes the necessity of a polyphonic re-reading to restore women's historical agency and achieve a more balanced understanding of the past.