بررسی جایگاه و نقش نعمت‌الله جیحون‌آبادی در تاریخ‌نگاری اهل حق، باتکیه‌بر شاخصه‌های تاریخ‌نگاری و تاریخ‌نگری شاهنامه حقیقت

اهل حق، مسلکی عرفانی است که نظرات متفاوتی در باب خاستگاه و اصول عقایدش ارائه شده است. باوجود قدمت و گستردگی جغرافیایی‌‌اش، از اواخر قرن نوزدهم، موردتوجه جدّی محققان غربی قرار گرفت. کمبود اسناد مکتوب، عدم دسترسی همگانی به دفاتر کلام و تناقضات و تحریفات موجود، ضرورت شناخت و معرفی درست آن را دوچندان نمود. نعمت‌‌الله جیحون‌آبادی، از مشاهیر اهل حق اواخر قاجار، از نخستین کسانی است که با درک این ضرورت، به گردآوری و بازآفرینی کلام‌های اهل حق مبادرت ورزید. تنها اثر چاپ‌‌شده‌ او یعنی شاهنامه حقیقت، مفصل‌‌ترین تاریخ منظوم اهل حق می‌‌باشد. شاهنامه، اثری است مستقل و به‌دوراز انگیزه‌‌های سیاسی و مادی که برخی از مولفه‌‌های تاریخ‌‌نگاری سنتی و شاخصه‌‌هایی از تاریخ‌‌نگاری نوین، در ساختار آن وجود دارد. این پژوهش، ضمن بررسی شاخصه‌‌های تاریخ‌‌نگاری و تاریخ‌‌نگری شاهنامه حقیقت؛ سعی دارد به این سوال پاسخ دهد که انتشار آن، چه تاثیری بر روند تاریخ‌‌نگاری اهل حق داشته است. بر اساس یافته‌‌های پژوهش، نعمت‌‌الله جیحون‌‌آبادی در پی بازتعریف از هویت و فلسفه‌ وجودی اهل حق، به گردآوری و بازآفرینی کلام سرانجام به فارسی پرداخت. تحت‌تاثیر اقدامات او، تاریخ‌نگاری اهل حق متحول شد. بسیاری از پژوهشگران به انتشار اصول عقاید این مسلک پرداختند. کلام‌‌ها از شیوه‌ انتقال شفاهی و انحصاری خاندان‌‌ها و زبان رمزآلود خارج شده و در اختیار همگان قرار گرفت. باوجود تلاش او برای معرفی اهل حق به‌‌عنوان مسلکی عرفانی در بطن شریعت محمدی و مذهب شیعه دوازده‌‌امامی، برخی از رهبران اهل حق با او به مخالفت برخاستند.

a study of the position and role of nematollah jeyhounabadi in the historiography of the ahl al-haqq، based on historical perspective & historiographyof shahnameh haqiqat

ahle-haqq is a mystical sect with varying views regarding its origins and principles.despite its antiquity and wide geographical reach; it has attracted significantattention from western researchers only since the late 19th century. the scarcity ofwritten documents, limited public access to theological texts, and existingcontradictions and distortions have made its accurate recognition and introductioneven more necessary. nematollah jeyhounabadi, a prominent ahle -haqq scholar ofthe late qajar period, was among the first to recognize this necessity and to attemptto collect and recreate the sayings of ahle-haqq. his only published work,shahnameh haqiqat, is the most detailed poetic history of the ahle-haqq. theshahnameh is an independent work, free from political and material motives, andcontains some elements of both traditional and modern historiography in itsstructure. this research, while examining the historiographical and historicalcharacteristics of shahnameh haqiqat, attempts to answer the question of whatimpact its publication had on the historiographical process of the ahle-haqq. basedon the research findings, nematollah jeyhounabadi, in pursuit of redefining theidentity and existential philosophy of the ahle-haqq, began collecting andrecreating the final text in persian. under the influence of his actions, thehistoriography of the righteous was transformed. many researchers published thetenets of this sect. the kalam were removed from the oral and exclusivetransmission of families and cryptic language and became available to everyone.despite his efforts to introduce ahl al-haqq as a mystical sect within the islamic andshiite religions, some ahl al-haqq leaders opposed him.