شمایل‌نگاری و شمایل‌شناسی نقش‌مایه‌های جانوری آجرهای لعاب‌دار محوطۀ قلایچی (مطالعۀ موردی: آجرهای موزۀ ملی ایران)

به گواهی اسناد و شواهد باستان شناسانه که در سال های اخیر به دست آمده اند، پیش از تسلط اقوام آریایی بر فلات ایران و تشکیل پادشاهی مادها، در نواحی شمال غربی فلات ایران مردمانی زندگی می کردند که با نام مانّایی ها در تاریخ شناخته می شوند. باتوجه‌به منابع تاریخی و اسناد و مدارک محدودی که به‌دست‌آمده، این مردمان در سه قرن نخست هزارۀ یکم پیش از میلاد مسیح، سرزمین های اطراف دریاچه ارومیه را در اختیار داشته و با دولت هایی همچون آشور و اورارتو که در همسایگی آن‌ها قرار داشتند همواره در تعامل و تقابل بوده اند. علی رغم تهاجم اقوام همسایه به مرزهای آن ها، مانّایی ها توانسته اند نام خود را در تاریخ ثبت کنند و صفحه ای از صفحات بی‌پایان زمان را به نام خود رقم بزنند. متاسفانه دانسته های ما دربارۀ آنان محدود به چند نام و نشان مختصر در سالنامه های آشوری و اورارتویی است، اما خوشبختانه در نتیجۀ حفریات باستان شناسی در سال های منتهی به سدۀ 21م، تعدادی آجر منقوش لعاب‌دار از محوطۀ باستانی قلایچی یافت شده که می توانند مورخان و باستان شناسان را در شناخت ویژگی های فرهنگی و هنری مانّاها یاری دهند. نقش مایه های ترسیم شده بر روی این آجرها، تصاویر نمادینی را به نمایش می‌گذارند که نشان‌دهنده ارزش‌ها و معانی پنهان برگرفته از باورها و سنت‌های موجود در میان آن مردمان است. به همین علت نقوش و تصاویر باستانی، به‌عنوان مدارکی دست‌اول همواره موردتوجه مورخان و باستان شناسان قرار داشته اند. باتوجه‌به کمبود داده های مادی و مکتوب نظیر کتیبه یا نوشتار از زبان مانّایی ها و عدم آشنایی محققان با خط و زبان این قوم باستانی، نقوش و تصاویر برجای‌مانده از آن ها اهمیتی دوچندان می یابد، زیرا مطالعه و شناخت فرهنگ و آیین این مردمان در گرو شناخت مفاهیم پنهان در همین نقش مایه هاست. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه ای و روش توصیفی - تحلیلی بر آن است تا اندک شواهد برجای‌مانده از تمدن مانّا را مورد بررسی، خوانش و تفسیر قرار دهد.

iconography and iconology of animal motifs of mannai glazed bricks of qalaichi area (case study: bricks of the national museum of iran)

according to archaeological documents and evidence obtained in recent years, before the aryan tribes dominated the iranian plateau and formed the median kingdom, a people known in history as the mannaeans lived in the northwesternregions of the iranian plateau. historical sources and the limited documents andevidence available indicate that these people occupied the northwestern lands of theiranian plateau during the first three centuries of the first millennium bc. they wereneighbors of states such as the assyrians and urartians and were always ininteraction and conflict with them. despite invasions of their borders by neighboringtribes, the mannaeans managed to record their name in history and leave a lastinglegacy. unfortunately, our knowledge about them is limited to a few names andbrief references in the assyrian and urartian annals. but fortunately, as a result ofarchaeological excavations in the years leading up to the 21st century, a number ofglazed bricks were found at the ancient site of qalaichi, which can help historiansand archaeologists understand the cultural and artistic characteristics of themannaeans. ancient drawings and images, as first-hand evidence, have alwaysattracted the attention of historians and archaeologists. the motifs and imagescarved on the glazed bricks of the mannaeans reveal an untold part of iranianhistory. given the lack of material and written data, such as inscriptions or texts inthe mannaean language, and researchers’ unfamiliarity with the script and languageof this ancient people, the designs and images they left behind become especiallyimportant. studying and understanding the culture and religion of the mannaeanpeople depends on interpreting the hidden concepts within these motifs. thisresearch, using a library-based and descriptive-analytical approach, aims to examine,interpret, and analyze the limited remaining evidence of this ancient civilization.