بازسازی ساختاریِ روایی در نثر فلسفی عربی: تحلیلِ روایت‌شناختی الامتاع والموانسه‌ ابوحیان توحیدی بر اساس نظریه گریماس و پرینس

این پژوهش با رویکردی توصیفی - تحلیلی و با هدف تبیین فرایند بازسازی ساختاری در نثر کلاسیک به واکاوی روایت‌شناختی کتاب الامتاع والموانسه‌ اثر ابوحیان توحیدی می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش بر این پرسش استوار است که توحیدی چگونه ساختارِ قاب‌بندی‌شده‌ روایات عامیانه (الگوی هزار و یک شب) را به ابزاری برای گفتمان پیچیده‌ فلسفی - منطقی بدل کرده است؟ چارچوب نظری پژوهش، تلفیقی از مدل کنش‌گرای گریماس برای تحلیل سطوح معنایی و مفاهیم روایت‌شنو و مکث روایی جرالد پرینس برای تبیین زمانمندی و تعاملات متنی است. فرضیه بنیادین مقاله که در طول تحلیل اثبات شده، براین‌اساس است که توحیدی با بازتعریف کارکرد عناصر روایی آن‌ها را از ساحت سرگرمی و بقا به ساحت تعقل و تربیت منتقل کرده است. یافته‌های حاصل از تحلیل مجالس علمی نشان می‌دهد که توحیدی از تکنیک مکث روایی بهره جسته است؛ اما برخلاف شهرزاد که برای تعلیق مرگ سکوت می‌کند توحیدی با عبارت «و نِمنا حتّی الصّباح» نوعی سکوت معرفتی ایجاد کرده تا فرصت هضم براهین فلسفی را به روایت‌شنو (وزیر ابن‌سعدان) بدهد. نتایج نشان می‌دهد که توحیدی با بازسازی ساختاری پیوندی میان ادبیات روایی و برهان‌های منطقی ایجاد کرده و فرمی نوین در نثر کلاسیک عربی ابداع نموده است که در آن روایت نه یک آرایه بلکه خود فرایند استدلال است.

structural reconstruction of narrative in arabic philosophical prose: a narratological analysis of al-emta' wa al-mu'anasa by abu hayyan al-tawhidi based on the theories of greimas and prince

this research, adopting a descriptive-analytical approach and aiming to elucidate the process of structural reconstruction in classical arabic prose, undertakes a narratological analysis of al-imtāʿ wa-l-muʾānasa by abū ḥayyān al-tawḥīdī. the central question underpinning the study is: how did al-tawḥīdī transform the rigidlyframed structure of popular narratives modeled on the one thousand and onenights paradigm into an instrument for conveying sophisticated philosophicallogicaldiscourse? the theoretical framework integrates greimas’s actantial modelfor analyzing semantic layers and narratological concepts, alongside gérardgenette’s notion of narrative pause (pause narrative) to examine temporal dynamicsand textual interactions. the study’s foundational hypothesis-validated throughanalysis-posits that al-tawḥīdī redefined the function of narrative elements, shiftingthem from the domain of entertainment and survival to that of rational reflection andethical formation. findings derived from the analysis of the scholarly assemblies(majālis) reveal that al-tawḥīdī strategically employed narrative pause, however,unlike shahrazād, who pauses to defer death, al-tawḥīdī introduces a gnoseologicalsilence through the phrase “wa-nimnā ḥattā al-ṣubḥ” (“and we slept until morning”),thereby granting the narratee (the vizier ibn saʿdān) the necessary time tocontemplate and internalize philosophical arguments. ultimately, the studydemonstrates that al-tawḥīdī, through structural reconstruction, forged a novelsynthesis between narrative literature and logical demonstration, innovating adistinctive form within classical arabic prose in which narrative ceases to be a mereornament and instead becomes the very process of reasoning itself.