تاریخ‌نگاری فارسی و مشروعیت سیاسی در سلجوقیان آناتولی: جایگاه الولد الشفیق احمد نیغده‌ای

نسخه خطی یگانه و منتشرنشده‌ اثر فارسی سده هشتم هجری موسوم به الولد الشفیق که در کتابخانه سلیمانیه استانبول نگهداری می‌شود، تاکنون به طور مستقل و نظام‌مند موردمطالعه قرار نگرفته است و منبع مهمی برای شناخت تاریخ و فرهنگ آناتولی قرون‌وسطی به شمار می‌آید. این اثر در بستر سیاسی و فرهنگی اواخر دوره ایلخانی و آغاز عصر پسا ایلخانی نگاشته شده است؛ دوره‌ای که ساختارهای حکمرانی ناشی از سلطه مغولان دچار دگرگونی شده و الگوهای تازه‌ای از قدرت و مشروعیت شکل می‌گرفت. این مقاله با رویکرد تاریخ‌نگارانه به بررسی اثر می‌پردازد؛ به این معنا که متن به‌عنوان یک منبع تاریخی تحلیل شده است، شامل بررسی شیوه روایت وقایع، اعتبار و انتخاب منابع و انگیزه‌های مولف در بازنمایی حافظه تاریخی و مشروعیت سیاسی است. این مطالعه نشان می‌دهد که ارجاعات متن به دودمان سلجوقی نه به معنای استمرار واقعی قدرت آن سلسله، بلکه به‌عنوان بخشی از گفتمان مشروعیت‌بخشی و بازنمایی حافظه تاریخی در میان نخبگان دیوانی، قضات، اعضای دیوان و کارگزاران حکومتی دوره پساایلخانی قابل‌فهم است. باتوجه‌به تمام شواهد، به نظر می‌رسد، الولد الشفیق نه به‌منظور تحسین مستقیم ایلخانان، بلکه برای مخاطب محلی نیغده نوشته شده و بیانگر نگرانی‌های سیاسی و اجتماعی آن منطقه در مواجهه با تهدیدهای قره مانیان و تغییرات قدرت در آناتولی است. علاوه بر تحلیل محتوای اثر، مقاله به بررسی اطلاعات موجود درباره زندگی و جایگاه اجتماعی مولف، قاضی احمد نیغده‌ای و انگیزه‌ها و اهداف او در نگارش اثر می‌پردازد. همچنین مخاطبان اثر شناسایی شده و نقش آن‌ها در دریافت پیام‌های سیاسی و فرهنگی متن تحلیل می‌شود.

persian historiography and political legitimacy in the seljuks of anatolia: the significance of al-walad al-shafīq by ahmad niğdeī

the unique and unpublished manuscript of the fourteenth-century persian work known as al-walad al-shafīq, preserved in the süleymaniye library in istanbul, has not yet been studied independently or systematically, despite its importance as asource for understanding the history and culture of medieval anatolia. this workwas composed within the political and cultural context of the late ilkhanid periodand the early post-ilkhanid era, a time marked by the transformation of governancestructures shaped by mongol rule and the emergence of new patterns of power andpolitical legitimacy. adopting a historiographical approach, this article examines al-walad al-shafīq as a historical source, focusing on its modes of narrativeconstruction, the credibility and selection of sources, and the author’s motivations inshaping historical memory and articulating political legitimacy. the studydemonstrates that references to the seljuk dynasty in the text should not beunderstood as evidence of the actual continuity of seljuk political power, but ratheras part of a legitimizing discourse and a reconstruction of historical memory amongpost-ilkhanid bureaucratic elites, judges, members of the administrative apparatus,and government officials. based on the available evidence, the article argues that al-walad al-shafīq was not composed as a direct panegyric for the ilkhanid rulers.instead, it appears to have been written for a local audience in niğde and reflects thepolitical and social concerns of that region in response to the rising threat of thekaramanids and the shifting power dynamics in anatolia. in addition to analyzingthe content of the work, the article investigates the life and social position of itsauthor, qāḍī ahmad niğdeī, examining his motivations and objectives in composingthe text. it also identifies the intended audience of the work and analyzes their rolein receiving and interpreting the political and cultural messages conveyed by thenarrative.