اهمیت و جایگاه روزنامة کردستان در پیدایش تاریخ‌‌نگری نوین کُردی (1902- 1898م/1320- 1315ق)

بنیان‌‌گذاری روزنامۀ کردستان به‌عنوان نخستین نشریۀ مکتوب، سرآغاز یک چرخش فکری در بستر تاریخ مدرن کُردها است که زمینه را برای تکوین مفاهیمی همچون آگاهی تاریخی، اندیشۀ انتقادی و تاریخ‌‌نگری جدید فراهم نمود. مباحث تاریخی، سوژۀ اصلی سیاست روزنامه بودند که خوانش‌‌های جدیدی در مورد گذشته، هستی و هویت کُردی مطرح نمود. اندیشۀ تاریخی این روزنامه، از یک‌سو نشانۀ گذار از روایت‌‌های سنتی، اسطوره‌‌ای و شفاهی بود و از سوی دیگر، ساختار و قدرت گفتمان تاریخ‌‌نگری عثمانی که تفاوت‌‌های فرهنگی و ملی را به ‌‌رسمیت نمی‌‌شناخت و بر مبنای تفکر پان‌‌اسلامیسم و امت عثمانی عمل می‌‌کرد، به چالش کشید. براین‌اساس، نظام جدید حافظۀ تاریخی کُردها در بحبوحۀ همین منازعات و کشمکش گفتمانی کُرد و دیگری نهادینه شد و چگونگی روایت و بازنمایی گذشته صورت‌‌بندی دیگری به‌‌ خود گرفت. پژوهش حاضر به این مسئله می‌‌پردازد که زمینه‌‌ها و عوامل پیدایش این تاریخ‌‌نگری جدید چگونه بوده است و کارکرد و ویژگی‌‌های آن چیست. یافته‌های پژوهش نشان می‌‌دهد که علاوه‌بر این‌که پایه‌‌های یک تاریخ‌‌نگاری مستند و منسجم ریخته شد، رسالت اساسی رویکرد تاریخی روزنامه این بود که تصویر گذشتۀ ازهم‌‌گسیخته به‌سوی حافظۀ جمعی مشترک سوق یابد. از طرفی، کلیت فرایند یادآوری و تامل در مورد گذشته که معنای آغازی دوباره و بازتولید تاریخ است، در خدمت تقویت و پیوستار هویت تاریخی کُردها عمل کرده است.

the importance and role of the kurdistan newspaper in the emergence of modern kurdish historical perspective(1898 – 1902)

the establishment of the kurdistan newspaper as the first written publication marked the beginning of a conceptual shift in the context of modern kurdish history, laying the foundation for the formation of concepts such as historical awareness, critical thought, and a new approach to historiography. historical topics were the main subject of the newspaper’s politics, presenting new interpretations of the kurdish past, existence, and identity. the historical thought of this newspaper, on the one hand, signified a departure from traditional, mythological, and oral narratives, while on the other hand, it challenged the ottoman historiographical discourse, which ignored cultural and national differences and was based on pan-islamism and the ottoman ummah. in this regard, a new system of kurdish historical memory emerged amidst these discursive conflicts between the kurds and the &other,& and the ways of narrating and representing the past took on a new form. this study addresses how the conditions and factors that led to the emergence of this new historiography came about and what its functions and characteristics are. the findings of the study indicate that, in addition to laying the groundwork for a documented and coherent historiography, the fundamental mission of the newspaper’s historical approach was to shift the fragmented image of the past toward a shared collective memory. furthermore, the overall process of recalling and reflecting on the past, which symbolizes a new beginning and the reproduction of history, has served to strengthen and maintain the continuity of kurdish historical identity.