ارزیابی تاثیر اقدامات حفاظت خاک و آب بر تغییرات رسوب‌دهی حوزه آبخیز کن، استان تهران

اقدامات آبخیزداری با انجام عملیات زیستی، زیست‌مهندسی و ‌مهندسی، نه تنها درصدد حل مشکلات آبخیز است بلکه در راستای توسعه پایدار از طریق بهبود وضعیت اقتصادی و استانداردهای زندگی آبخیزنشینان است. بنابراین پژوهش حاضر با استفاده از داده‌های دوره زمانی 1395 1376 ایستگاه آب‌سنجی سولقان، به ارزیابی تاثیر عملیات حفاظت خاک‌وآب بر رسوب‌دهی حوزه آبخیز کن در استان تهران پرداخته شد. نتایج اولیه حاصل از شبیه‌سازی اقدامات با استفاده از مدل swat نشان‌دهنده اختلاف زیاد بین مقادیر شبیه‌سازی و مشاهداتی بود که پس انجام مراحل تحلیل حساسیت با الگوریتم 2 sufi با استفاده از swat cup اقدام به واسنجی و اعتبارسنجی مدل شد. براساس نتایج به‌دست آمده مقدار ضریب تبیین در مرحله واسنجی و اعتبارسنجی مدل به‌ترتیب برابر 0.74 و 0.86 و مقدار شاخص نش ساتکلیف نیز برای مراحل مذکور به ترتیب برابر 0.74 و 0.77 به‌دست آمد که نشان‌دهنده کارایی بالای مدل در شبیه‌سازی است. سپس اقدام به شبیه‌سازی اقدامات آبخیزداری در سطح حوزه آبخیز مورد بررسی شد و نتایج حاکی از کاهش رسوب، در صورت اجرای اقدامات آبخیزداری بود به‌نحوی‌که رسوب در آبخیز کن با شبیه‌سازی اقدامات بانکت‌بندی، سنگی‌ملاتی، توری‌سنگی، خشکه‌چین، بذرکاری و نهال‌کاری به‌ترتیب 44.65، 26.72، 26.70، 8.03، 4.97 و 9.73 درصد کاهش یافت. بر اساس نتایج به‌دست آمده، مناطقی که در آن عملیات حفاظت خاک‌وآب شبیه‌سازی شده بود دارای کم‌ترین رده‌ رسوب‌دهی با مقدار 1.5 تن بر هکتار در سال بودند. در همین راستا می‌توان بیان نمود که استفاده از مدل‌ها به خصوص مدل swat به‌دلیل کاهش هزینه‌های عملیات میدانی و هم‌چنین کاهش زمان مورد نیاز برای تحلیل مسائل مدیریتیمی تواند جز راهکارهای مناسب به منظور ارتقای سطح مدیریت حوزه های آبخیز مورد استفاده قرار گیرد هم چنین می توان با اجرای عملیات حفاظت خاک و آب به صورت تلفیقی بر اساس شرایط و پتانسیل حوزه های آبخیز تا حد زیادی از خسارات ناشی از فرسایش و رسوب را کاهش داد.

impact assessment of soil and water conservation practices on sediment yield changes in kan watershed، tehran province

watershed management practices by biological، biomechanical and mechanical operations are not only trying to solving watershed problems، but also in line with the sustainable development through improving the economic condition and living standards of stakeholders. therefore، the present study was conducted to impact evaluation of the soil and water conservation practices on the sediment yield of kan watershed in tehran province using the data of the period of 1998 2018. the initial results from the practices simulation using the swat model showed that there was the large difference between the simulated and observed values، the model was recalibrated and validated after steps performance of the sensitivity analysis with the 2 sufi algorithm. based on the obtained results، the coefficient value of explanation in the calibration and validation stage of model obtained equal to 0.74 and 0.86، respectively، and the nash sutcliffe index value was equal to 0.74 and 0.77، respectively، that these values showed the model had the high efficiency for simulation. then the simulation of watershed management practices investigated on the watershed level and the results indicated if the management practices implement the sediment values will reduce. in such away that the sediment yield in the watershed reduced using practices simulation of terracing، masonry check dams، gabion check dams، loose stone dams، seeding and planting decreased with rates of 44.65، 26.72، 26.70، 8.03، 4.97 and 9.73 percent، respectively.