>
Fa   |   Ar   |   En
   بررسی میزان دقّت خروج از مرکز مدار زمین ـ خورشید در ادوار میانه اسلامی  
   
نویسنده مظفّری سید محمد
منبع پژوهشنامه تاريخ تمدن اسلامي - 1390 - دوره : 44 - شماره : 2 - صفحه:145 -173
چکیده    در این پژوهش، سه روش اندازه‌گیری خروج از مرکز مدار زمین- خورشید در اخترشناسی باستان و ادوار میانه، یعنی روش فصول، روش اوساط بروج و روش سه نقطه‌ای، معرّفی و میزان دقّت آنها از دو جنبه بررسی می‌شود: اوّل، محدوده دقّت ذاتی روش و حسّاسیّت آن به مقادیر ورودی و دوم، میزان دقّت از حیث بررسی موردی مقادیر تاریخی به دست آمده در ادوار میانه اسلامی. در جنبه نخست، چنین نتیجه شده است که میزان دقّت ذاتی هر روش از روش پیش از آن بیشتر است و وقوف منجمّان ادوار میانه بر این واقعیّت به جایگزینی هر روش بر روش متقدّم و لاجرم افزایش کاربرد روش سه ‌نقطه‌ای و تبدیل شدن آن به شیوه استاندارد تعیین خروج از مرکز منجر شده بوده است. در جنبه دوم، با بررسی نمونه‌های تاریخی می‌توان دید که (1) چنانکه مورد انتظار است، میزان واگرایی و خطای میانگین نتایج حاصل از کاربرد روش فصول بیش از دو روش دیگر است؛ امّا (2) اگرچه میزان دقّت روش سه‌نقطه‌ای بیشتر است، دقیق‌ترین مقادیر مضبوط برای خروج از مرکز متعلّق به کاربرد روش فصول است؛ همچنین، (3) دقیق‌ترین مقدار در ادوار میانه اسلامی متعلّق به اندازه‌گیری بیرونی در سال 385 یزدگردی/ 1016م بر اساس روش فصول و دقیق‌ترین مقدار به کار رفته در زیج‌های مشهور همان دوران متعلّق به الغ بیگ، در زیج سلطانی، است، در حالی که سه مقدار متعلّق به مروروذی، نیریزی و خازنی از کمترین میزان دقّت برخوردار بوده‌اند. (4) دقّت اندازه‌گیری‌ها در ادوار میانه اسلامی بیش از میزان دقّت اندازه‌گیری کوپرنیک در اوایل سده 16م بوده است
کلیدواژه اخترشناسی دوره میانه اسلامی ,الگوی خورشیدی ,خروج از مرکز ,روش اوساط بروج ,روش‌سه نقطه‌ای ,روش فصل ,Solar Model ,Solar Eccentricity ,Medieval Islamic Astronomy ,Seasons Method ,Mid- Signs Method ,Three-Point Method
آدرس مرکز تحقیقات نجوم و اختر فیزیک مراغه, عضو هیات علمی مرکز تحقیقات نجوم و اخترفیزیک مراغه, ایران
پست الکترونیکی mozaffari@riaam.ac.ir
 
     
   
Authors
  
 
 

Copyright 2023
Islamic World Science Citation Center
All Rights Reserved