نوگرایان مسلمان و مسئله آموزش زنان در هند بریتانیا (1857-1947)

حضور بریتانیایی‌ها در هند، تحولات بسیاری در زندگی مسلمانان این کشور، به‌ویژه در نظام آموزشی آنان ایجاد کرد. بیشتر مسلمانان هند، نظام آموزشی جدید بریتانیایی را با باورهای دینی و فرهنگی خود در تضاد می‌دیدند و توجه چندانی به آن نمی‌کردند. ضرورت آموزش زنان مسلمان به‌شیوه نوین نیز از جمله موضوعاتی بود که در این دوره، مورد توجه نوگرایان قرار گرفت و موافقان و مخالفانی داشت. سرسید احمدخان به‌عنوان پیشگام نوگرایان مسلمانان هند، با آموزش زنان به‌شیوه نوین مخالف بود. اما هم‌زمان با او، برخی از نوگرایان مسلمان بر ضرورت آموزش زنان تاکید داشتند. آنان باور داشتند که آموزش زنان می‌تواند شرایط خانواده و جامعه را بهبود‌بخشد؛ بنابراین طرفدارن آموزش زنان، اقداماتی را برای تسهیل آموزش آنان انجام‌دادند. ایجاد نشریات مختلف و نوشتن رمان‌هایی درباره ضرورت آموزش زنان، از جمله این اقدامات بود. درنتیجه این کوشش‌ها، حق آموزش زنان مسلمان تا حدودی به‌رسمیت شناخته‌شد و به‌ایجاد کالج زنان مسلمان علیگر، به‌عنوان نخستین موسسه آموزشی مهم برای زنان مسلمان منجر‌گردید.

the british presence in india and its impact on the education of muslim women: a case study of reformist efforts

the establishment of british colonial rule in india (1857–1947) precipitated widespread changes within muslim society, particularly in the field of education. the introduction of a british-style educational system, perceived by many muslims as incompatible with islamic and cultural norms, initially received limited acceptance. a particularly contentious issue was the education of muslim women-an area that generated divergent opinions among muslim reformers. while prominent figures such as sir sayyid aḥmad khān, a foundational thinker of islamic modernism in south asia, opposed modern education for women, a parallel movement of reformist muslims emerged who advocated for female education as a means to elevate both familial and societal conditions. these advocates pursued multiple strategies, including the publication of reformist periodicals and the composition of novels emphasizing the necessity of educating women. their efforts contributed to a gradual recognition of the right to education for muslim women, culminating in the founding of the aligarh muslim women’s college-the first major educational institution dedicated to muslim women in colonial india. this article investigates the intellectual, social, and institutional dynamics of this reformist endeavor within the broader context of british india.