طراحی سبد بهینۀ محصول با ارزیابی تامین‌کنندگان پایدار به روش ترکیبی تاپسیس و کوداس: مطالعۀ موردی

امروزه تغییرات سریع فناوری، چرخۀ عمر کوتاه محصولات، فشار برای تغییر و رقابت مستمر جهانی، انتخاب صحیح کسب و کار و سبد محصولات را به امری‏ استراتژیک تبدیل کرده است. شرکت‏ها باید سبد محصولات موجود خود را مطابق با تغییرات نیازمندی‏های مشتریان بهبود دهند تا زمان تولید، هزینه و ریسک‏های محصول در مقایسه با طراحی یک محصول جدید، کاهش یابد. با توجه به آنکه درصد بالایی از هزینه‏ها به خرید، تامین و ارتباط با تامین‌کنندگان اختصاص دارد، اگر شرکتی قادر به ارزیابی درست و مناسب تامین‌کنندگان پایدار نباشد، در بلند‏مدت با مشکلات بسیاری مواجه می‏شود. هدف از این مقاله، طراحی سبد بهینۀ محصول با ارزیابی تامین‌کنندگان پایدار شرکت پارس‌توان پرسام است که سازندۀ قطعات خودرویی است.‏ ابتدا تامین‌کنندگان پایدار ارزیابی می‏شوند و در‏نهایت با انتخاب تامین‌کنندگان پایدار، سبد بهینۀ محصول برای پشتیبانی از تصمیمات مدیریتی و بهبود عملکرد تولید در صنایع خودروسازی پیشنهاد می‌شود. عوامل مربوط به موضوع با طراحی پرسش‏نامه (12 شاخص پایداری و 5 شاخص سبد) و مصاحبۀ خبرگی با 10 نفر از متخصصان در مجموعه شرکت پارس‌توان پرسام گردآوری و صحه‌گذاری شد؛ سپس انتخاب تامین‌کنندگان پایدار شرکت با استفاده از تکنیک تاپسیس و طراحی سبد، با استفاده از تکنیک کوداس انجام شد. یافته‏های این تحقیق نشان می‌دهد شرکت مس کرمان، سبدی است که در شرایط بحرانی و حیاتی‏ با تامین‌کنندگان شرکت به‏صورت پایدار و مداوم، تولیدات شرکت را به کیفیت و سود و به حد مطلوب می‏رساند‏. برای شرکت، تامین‌کنندۀ مس باهنر کرمان، پایدارترین تامین‌کننده در اولویت اول و شرکت قطعات آمیتیس با اولویت ششم، ناپایدارترین شناخته شد. در شاخص‏های قیمت، کیفیت، لجستیک معکوس، ضایعات و مسائل زیست‏محیطی، شرکت مس باهنر کرمان بهتر شناخته شد؛ اما از‏لحاظ فناوری، شرکت آمیتیس و تراش لیا بالاترند، ولی ریسک بیشتری هم دارند. رعایت مسائل زیست‏محیطی‏ در شرکت نگین آلومینیوم، کمترین شناخته شد. همچنین بنا به شرایط بحرانی شرکت و بدون در نظر گرفتن سود و دیگر مزایا، تنها برای بقای سازمان سبد محصولات براساس نتایج حاصل از تکنیک کوداس، انواع بوش و بدنۀ پمپ در اولویت است. با توجه به نتایج به دست آمده در صنعت‏ مطالعه‏شده، به‏منظور ارزیابی تامین‌کنندگان پایدار در پروژه‏های صنعتی و مدیریت بهینۀ سبد محصول، توجه بیشتر به ابعاد اقتصادی،‏ اجتماعی و زیست‏محیطی به‏صورت هم‏زمان و یکپارچه بسیار حائز اهمیت است.

designing an optimal product portfolio by evaluating sustainable suppliers through an integrative approach of topsis and kodas - a case study

purpose: today, rapid technological advancements, short product life cycles, pressure for change, and ongoing global competition have made the selection of business and product portfolios a strategic imperative. companies must enhance their existing product portfolios in alignment with evolving customer requirements to minimize production time, costs, and product risks compared to developing a new product. given that a significant portion of costs is linked to purchasing, sourcing, and supplier relationships, a company that fails to accurately evaluate sustainable suppliers will encounter numerous challenges in the long term. this paper aims to design an optimal product portfolio by assessing sustainable suppliers for pars-tavan parsam company, which manufactures automotive parts. by integrating multi-criteria decision-making methods (mcdm) and strategic analysis, this research evaluates and prioritizes projects based on the highest synergies and values, thereby enhancing decision-making effectiveness in alignment with strategic objectives. design/methodology/approach: initially, the assessment of sustainable suppliers is conducted, and ultimately, by selecting sustainable suppliers, an optimal product portfolio is proposed to support managerial decisions and enhance production performance in the automotive industry. factors related to the topic were gathered and validated through the design of a questionnaire (12 sustainability indicators and five portfolio indicators) and expert interviews with 10 specialists from pars-tavan parsam company. the selection of the company’s sustainable suppliers was performed using the topsis technique, while the portfolio design was executed using the kodas technique.findings: the results of this research indicate that the portfolio capable of sustainably and continuously producing the company’s products with suppliers under critical and vital conditions to achieve optimal quality and profit is the kerman copper company. for the company, the supplier bahman copper kerman was identified as the most sustainable, prioritized first, while amitis parts company was deemed the least sustainable, prioritized sixth. in terms of price, quality, reverse logistics, waste, and environmental issues, bahman copper kerman was recognized as superior. however, regarding technology, the companies amitis and tarash lia received higher ratings but also posed greater risks. environmental issues were least acknowledged at negin aluminum company. additionally, considering the company’s critical conditions and without factoring in profit and other benefits, solely for the organization’s survival, the product portfolio based on the results obtained from the kodas technique prioritizes types of bushings and pump bodies. research limitations/implications: access to data, experts’ unfamiliarity with product portfolio management concepts, and changing criteria are some limitations of this research. the study can be easily extended to other fields with personalization. it is suggested that future research should address aspects of uncertainty in the decision-making process regarding resource allocation and product scheduling through modeling.practical implications: considering the results obtained in the studied industry, it is essential to focus on economic, social, and environmental dimensions simultaneously and integratively when evaluating sustainable suppliers in industrial projects and optimizing product portfolio management. based on the findings of this paper, managers can make more informed decisions in selecting and prioritizing products. this enhances efficiency and mitigates associated risks. additionally, it helps companies align more closely with their business goals, fostering growth and development through the creation of synergies. social implications: beyond the positive impacts on public health, the environment, and overall quality of life, the appropriate selection of the product portfolio will enable companies to achieve higher sustainability standards in safety, health, and environment (she) through effective product portfolio management. on a broader scale, this supports governments and policymakers in making more informed decisions regarding investments in and support for products that directly contribute to economic and social development.  originality/value: this research contributes to the literature on product management by offering a comprehensive and innovative framework for selecting the product portfolio from various perspectives, serving as a valuable resource for both researchers and managers. overall, this study provides a practical framework for organizations aiming to optimize their product portfolio.