بازخوانی دیدگاه مفسران پیرامون گوینده و ضمیر فاعلی آیه ی «ذلِکَ لِیَعْلَمَ اَنِّی لَمْ اَخُنْهُ...»

هدف: در آیه 52 سوره یوسف آمده است: «ذلِکَ لِیَعْلَمَ اَنِّی لَمْ اَخُنْهُ بِالْغَیْبِ وَ اَنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی کَیْدَ الْخائِنِین» .  بین مفسران در تعیین گوینده این آیه و ضمیر فاعلیِ «لیعلم» اتفاق نظر وجود ندارد. برخی گوینده آیه را یوسف(ع) و مرجع ضمیر فاعلی آن را عزیز مصر معرفی می‌کنند. در مقابل عده‌ای دیگر، گویندۀ آن را همسر عزیز و مرجع ضمیر فاعلی آن را یوسف(ع) یا عزیز مصر می‌دانند. فهم دقیق آیات قرآن کریم ضرورت بررسی این دو دیدگاه را اثبات می‌کند. این پژوهش به تبیین گوینده این آیه و ضمیر فاعلی در فعل «لیعلم» می‌پردازد.روش پژوهش: این پژوهش به روش تحلیلی انتقادی انجام شده است. بررسی دو دیدگاه مورد اشاره بر اساس تفاسیر مختلف و مقالات متعدد نشان می‌دهد هر دوی آنها دچار دو ضعف جدی هستند.یافته‌ها: بررسی شواهد موجود در سوره یوسف چند نکته را به خوبی اثبات می‌کند:الف: هدف از گفتن جمله ﴿ذلِکَ لِیَعْلَمَ اَنِّی لَمْ‌اَخُنْهُ…﴾ نمی‌تواند اطلاع‌رسانی عدم خیانت همسر عزیز یا عدم خیانت یوسف، به عزیز مصر یا پادشاه باشد؛ زیرا اولا: همسر عزیز مصر نسبت به این مطالب کاملاً آگاه بود؛ ثانیاً: با وجود عادی‌بودن روابط نامشروع بین زنان متاهل درباری، آگاه‌سازی عزیز مصر یا پادشاه فایده چندانی نداشت. از طرف دیگر با توجه به تشکیل جلسه بازجویی زنان توسط پادشاه امکان کتمان واقعیت برای همسر عزیز از بین رفت. با توجه به این دو نکته، انتساب آیه مذکور به همسر عزیز امکان ندارد.ب: غالب محققان با توجه به فضای داستان مصداق خیانت در فقره «ذلِکَ لِیَعْلَمَ...» را «خیانت جنسی» دانسته‌اند، اما با توجه به قرائن دیگری «خیانت در امور حکومتی» مصداق آن خیانت است.ج: یوسف(ع) در زمان تعبیر خواب پادشاه در جایی زندانی شده بود که متهمان جرایم حکومتی هم زندانی می‌شدند. ازهمین‌رو، به احتمال زیاد قبل از تشکیل جلسه بازجویی زنان، پادشاه تصویری در حد یک متهم جرایم حکومتی از حضرت یوسف(ع) داشت. بر همین اساس با انتساب آیه مورد بحث به یوسف(ع) و بازگرداندن ضمیر فاعلی به پادشاه اولاً: آن حضرت اطلاعاتی به پادشاه داده که از آنها بی‌خبر بوده است؛ ثانیاً: در این اطلاع‌رسانی، فوایدی از قبیل فراهم‌شدن زمینه برای پذیرش مناصب حکومتی برای یوسف(ع) پدید آمد.نتیجه‌گیری: با استفاده از شواهد مختلف، می‌توان ضمن معرفی یوسف(ع) به عنوان گوینده آیه محل بحث و بازگرداندن ضمیر فاعلی آیه به پادشاه، آیه مورد بحث را به این شکل معنا کرد: «آن [پیشنهاد برای برگزاری جلسه بازجویی زنان] برای این بود که (پادشاه) بداند من به او پنهانی [در امور حکومتی] خیانتی نکرده‌ام [که به‌خاطر آن زندانی شوم؛ بلکه زندانی‌شدن من حاصل یک حیله زنانه بوده است]».

rereading of commentators' views about the speaker and the subjective pronoun of the verse “ ذلِکَ لِیَعْلَمَ اَنِّی لَمْ اَخُنْهُ ...”

according to some commentators, the speaker of the verse “this is that he might know that i have not been unfaithful to him in secret... is yusuf (pbuh) and the referent of the active pronoun is minister of egypt, but some others say that the speaker is minister’s wife and the referent of the active pronoun is yusuf (pbuh) or her husband. the accurate understanding of the verses of the holy quran, the correct drawing of the story of yusuf (pbuh) in the quran etc. prove the necessity of examining these two approaches. analytical-critical review of these two approaches and the discussed verse shows that both have serious weaknesses such as not matching the appearance of the verse and the lack of benefit in announcing this sentence from the speaker. at the same time, by considering the general atmosphere of the story, while introducing yusuf (pbuh) as the speaker and returning the active pronoun to property (the king), the verse can be interpreted as follows: that [meeting] it was so that (the king) would know that i did not betray him [in government matters] [for which i would be imprisoned]. this interpretation proves many points such as proving the innocence of yusuf (pbuh) from anti-government crimes, proving the power of lord yusuf (pbuh) in defending his servants, proving the purity of his holiness, providing a background for the proposal of the treasury and so on.