تحلیل مولفه ای واژگان حوزه معنایی نَوم (خواب) در نهج البلاغه

هدف: این پژوهش با هدف بررسی مولفه‌های معنایی واژگان مرتبط با حوزه مفهومی خواب در نهج‌البلاغه انجام شده است. هدف اصلی، تحلیل معناشناختی واژگانی است که در بیان مفهوم خواب در کلام امام علی(ع) به‌کار رفته‌اند و شناسایی تفاوت‌های ظریف معنایی بین این واژگان.روش پژوهش: این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از تحلیل مولفه‌های معنایی انجام شده است. پژوهشگران با بررسی واژگان مرتبط با خواب در نهج‌البلاغه، مولفه‌های معنایی هر واژه را استخراج کرده و تفاوت‌های معنایی آن‌ها را تحلیل نموده اند. همچنین، از منابع لغوی و تفسیری برای درک بهتر مفاهیم استفاده شده است.یافته‌ها: در نهج‌البلاغه، خواب به دو دسته ممدوح (خواب جسمانی) و مذموم (خواب غفلت) تقسیم می‌شود. خواب جسمانی برای تجدید قوا ضروری است، اما خواب غفلت به عنوان بی‌خبری و دوری از حق مذمت شده است. واژگان مرتبط با خواب در نهج‌البلاغه شامل «نوم»، «سِنَه»، «سُبات»، «مضمضه»، «غِرار»، «اضطجاع»، «رُقاد»، «غفله»، «سَکره»، «هجعه»، «حُلم» و تعبیر «ملکتنی عینی» هستند که هر کدام مولفه‌های معنایی خاص خود را دارند. واژگان متقابل خواب، مانند «تهجُّد»، «ارقّ»، «رامق»، «یقظه»، «سُهُود» و «سَهَر»، به معنای بیداری و هوشیاری هستند و در تقابل با مفهوم خواب قرار می‌گیرند. مولفه‌های معنایی واژگان خواب شامل سستی بدن، استراحت، غفلت، بی‌اختیاری، اضطراب و تشویش است، ولی مولفه‌های معنایی واژگان بیداری شامل هوشیاری، حرکت، تشخیص و احتیاط است.نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که امام علی(ع) در نهج‌البلاغه از واژگان متنوعی برای بیان مفهوم خواب و بیداری استفاده کرده‌ است که هر کدام دارای مولفه‌های معنایی خاصی هستند. این تفاوت‌های ظریف معنایی، بیانگر عمق و دقت کلام آن حضرت در انتقال مفاهیم است. خواب جسمانی به عنوان یک نیاز طبیعی مورد تایید قرار گرفته، اما خواب غفلت به عنوان عامل دوری از حق و سقوط انسان مذمت شده است. از سوی دیگر، بیداری و هوشیاری به عنوان عوامل مهم در زندگی معنوی و اجتماعی مورد تاکید قرار گرفته‌اند. این تحقیق به درک بهتر مفاهیم خواب و بیداری در نهج‌البلاغه کمک می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه این مفاهیم در جهت هدایت انسان به سوی زندگی متعالی به‌کار رفته‌اند.

analysis of the semantic features of sleep in the nahj al-balagha

sleep is one of the essential aspects of life that must be properly regulated, as it plays a significant role in maintaining physical health and mental well-being. disturbance of sleep can hinder the normal course of human life. imam ali (pbuh) in the nahj al-balagha emphasizes sleep as one of the most important phenomena. the present study aims to analyze the semantic features of the word sleep (nawm) in nahj al-balagha using a descriptive-analytical method. semantic features are the elements that characterize concepts in terms of presence or absence with positive (+) or negative (-) attributes. changes in semantic features occur when a word is used in association with other words. a semantic feature is part of the meaning of a word that has nothing to do with sentences. the analysis of concepts through semantic features is called feature analysis. the results of the study indicate that, in *nahj al-balagha, terms such as al-kari (drowsiness), al-sena (sleepiness), al-subat (deep sleep), and al-madmaḍa (light sleep) fall within the semantic field of sleep, while words like al-tahajjud (night prayer), al-araqq (insomnia), al-ramiq (vigilance), and al-yaqza (wakefulness) have an opposite semantic relationship with it. the semantic features of each of these terms are explained in this study. additionally, the nahj al-balagha discusses two types of sleep, praiseworthy and blameworthy. imam considers the sleep of the body and eyes praiseworthy, while the sleep of the mind (negligence) is deemed blameworthy.