نقد سندی و متنی حکایت «خدو انداختن خصم بر امیر المومنین(ع)

حکایت خدو انداختن خصم و کشته شدنش به دست امیر المومنین(ع)، یکی از حکایات مشهور در میان عموم مردم است که از آن به عنوان نمونه‌ای از فتوّت و مردانگی حضرت در برخورد با دشمنان یاد می‌شود. این حکایت که در مثنوی مولوی نیز از آن یاد شده، اگرچه در ظاهر امر یک منقبت و فضیلت برای امام محسوب شده است؛ اما از حیث سندی و محتوایی در برخی جزئیات و به ویژه، اوج آن که مربوط به انداختن آب دهان بر روی امیر المومنین(ع) است، دچار ایرادات و اشکالات مهمی است. ایراداتی از جمله: نقص سند ومشخص نبودن ماخذ اصلی این واقعه، اختلاف در نقل‌ها و مبهم بودن آنها، گرایش صوفیانه و اعتقادات غیرشیعی مولوی و نمود آن در نقل این واقعه، عدم اشاره به این واقعه در کتب معتبر روایی، شاعرانه و ادیبانه بودن متن، و همچنین، تعارض با برخی صفات امامان معصوم(ع) مطابق با احادیث شیعه که ایشان را از هرگونه غلبه هوای نفس مبرّا می‌داند، تردیدهای جدی در صحت وقوع این بخش از حکایت ایجاد می‌کند. در این نوشتار با بهره‌گیری از منابع سیره، تاریخ و جوامع روایی، ضمن بررسی سند حکایت مشخص شد، اگر چه کلیت این حکایت ساختگی نیست؛ اما پاره‌ای از جزئیات آن باطل و فاقد مبنایی اعتقادی و معرفتی است و نمی‌توان بدان التفات نمود.

documentary and textual analysis of the story the enemy spitting saliva on the amir al-mo’menin (as)

the story of the enmity of the enemy and his killing by the commander of the faithful (pbuh) is one of the well-known anecdotes among the general public, which is mentioned as an example of the prophet’s beauty and masculinity in dealing with enemies. although this anecdote is considered as a blessing for the imam on the surface, but in some details, and especially its peak, which is related to the salivation of the commander of the faithful (pbuh), it has many objections in terms of document and content. the uncertainty of the main source of this event, the difference in the narrations, the sufi tendency of rumi and its manifestation in the narration of this event, as well as the conflict with some attributes of the infallible imams according to shiite hadiths that make them free from any lust, seriously doubt the occurrence of this part of the anecdote creates. in this article, using the sources of sira, history and narrative societies, while examining the document of the anecdote, it was determined that although the above anecdote is not entirely fabricated; but some of its details are false and can not be considered a doctrinal and epistemological basis.