بازشناسی شخصیت و جایگاه علمی علی ‌بن ‌ابی‌ حمزه ‌بطائنی بر پایه روایات و تعامل فقیهان

علی ‌بن ‌ابی‌ حمزه بطائنی از روایان مورد اختلاف، در توثیق و تضعیف است. او روایات فراوانی در منابع حدیثی دارد. بطائنی دو دوره متمایز در زندگی داشته است؛ در ابتدا از راویان امام صادق و کاظم(ع) بود و از وکیلان امام کاظم(ع) شناخته می‌شد. سپس، در پایان عمر با انکار امامت امام رضا(ع) از بنیان‌گذاران واقفه گشت. وی روایات بسیاری از امام صادق و کاظم(ع) گزارش کرده که از طریق مولفان اصول روایی، مشایخ ثقات، اصحاب اجماع و دیگر راویان به جوامع حدیثی راه ‌یافته است. کثرت روایت‌های بطائنی در اصول روایی و پایه‌گذاری وقف و مذمت‌های برخی دانشیان رجالی موجب ‌شده است تا گروهی در پذیرش روایت‌های وی توقف کنند و در کنار تضعیف بطائنی، روایت‌های وی را مردود بدانند. این پژوهش قصد دارد با بررسی شخصیت اجتماعی و علمی او، دلایل توثیق و تضعیف و تعامل فقها با روایت‌های وی، به بازشناختی از شخصیت بطائنی دست یابد.

identification of the biographical identity of ahmad ibn hasan qattan in imamite narrative and biographical sources

abstract ahmad ibn hasan qattan, one of the prominent hadith transmitters of the fourth century in the city of ray, received special attention from sheikh sadouq. sheikh sadouq incorporated the valuable narrations of this sunni scholar into his own hadith compilations. the narrations transmitted by ahmad ibn hasan qattan primarily concern judicial matters and the virtues of the ahl al-bayt (a). a significant portion of the hadith heritage of the ray school of hadith has been transferred to sadouq’s works through him. sadouq’s narrations from him are mostly theological in nature and affirm shiite beliefs, suggesting the possibility that he might have been an imamite. however, the descriptions provided by sadouq about him cast doubt on his sectarian affiliation. sadouq refers to him as “shaykh for the people of hadith” or “the just,” which raises various questions about the reliability and sectarian affiliation of this unknown hadith transmitter. “qattan razi,” a prominent figure among sunni hadith scholars, was both a lover of the ahl al-bayt (a) and a subject of sadouq’s attention due to these characteristics. this research, using a descriptive-analytical method, examines the lineage, sect, and typology of qattan’s narrations in sadouq’s works. following sadouq’s data on him provides valuable information about this unknown transmitter, despite the fact that biographical books generally do not offer much information about him.