بررسی بازده اقتصادی توزیع آب بر مبنای قیمت تمام شده آب در بخش کشاورزی با استفاده از اصلاح الگوی کشت (مطالعه موردی: شبکه آبیاری دشت قزوین)

یکی از راهکارهای مدیریت منابع آب در اقتصاد کشاورزی، قیمت گذاری صحیح آب است. تغییر قیمت آب بر معیشت کشاورزان اثرگذار است؛ لذاتغییر قیمت آب باید به گونه ای باشد که تامین معیشت کشاورزان در آن لحاظ شده باشد. در این پژوهش به بررسی اثر عرضه آب با قیمت واقعی بر درآمد کشاورزان در شبکه آبیاری دشت قزوین در سال 1398 پرداخته شد. بدین منظور از اطلاعات موجود شامل هزینه های احداث شبکه، هزینه های بهره برداری و نگهداری استفاده شد و قیمت تمام شده هر متر مکعب آب با استفاده از روش های اقتصاد مهندسی 8595 ریال در شبکه آبیاری دشت قزوین برآورد گردید و در ادامه، ارائه دو مدل بهینه سازی الگوی کشت و بهینه سازی همزمان الگوی کشت و توزیع آب با بهره گیری از الگوریتم ژنتیک در دستور کار قرار گرفت. نتایج نشان داد قیمت فعلی آب بسیار پایین تر از بهای تمام شده آن بوده و در صورت عرضه آب به قیمت تمام شده، الگوی فعلی کشت و توزیع آب مناسب نیست و با بهینه سازی الگوی کشت متوسط شاخص بهره وری مالی از آب و درآمد شبکه به ترتیب حدود 40 و 14.70 درصد و با بهینه سازی همزمان الگوی کشت و توزیع آب متوسط شاخص بهره وری مالی از آب و درآمد شبکه به ترتیب حدود 389.6 و 162.7درصد نسبت به وضعیت فعلی که قیمت هر متر مکعب آب 940 ریال است افزایش می یابد. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد بر خلاف تصور رایج، افزایش قیمت آب نه تنها می تواند منجر به حفظ ذخایر آب زیر زمینی شود بلکه حتی می‌تواند منجر به بهبود معیشت کشاورزان نیز شود.

assessing the economic efficiency of water distribution in the agricultural sector through crop pattern modification (case study: qazvin plain irrigation network)

there are various methods to enhance water productivity, including the utilization of management tools such as water pricing policies. however, the lack of proper pricing of agricultural water and the absence of real water prices for beneficiaries have resulted in water being considered a low-value commodity that beneficiaries use without proper consideration or management (kazem attar et al., 2020(. the widening gap between water supply and demand in the future highlights the need for serious attention to the fundamentals of economic planning of water resources and its optimal allocation, along with proper management of water resources. in qazvin plain, the agricultural sector bears a significant burden of job creation, and many people rely on it for their livelihoods. effective water resources management should not only meet the long-term needs of stakeholders but also preserve groundwater resources. however, it is important to consider whether farmers in all regions can afford to pay the actual price of water, and if the cropping pattern of different regions should affect water pricing. therefore, the aim of this study was to determine the real price of water by calculating its cost and evaluating farmers’ income with the current water cultivation and distribution patterns in case of water supply at actual prices. the study also investigated the impact of two optimization models, including a- optimization of cropping pattern and b- simultaneous optimization of cropping pattern and water distribution on farmers’ income when the water supply is at the actual price in the qazvin plain irrigation network. finding answers to these questions is a critical step in achieving economic efficiency in water consumption within the framework of integrated water resources management.