ارزیابی وضعیت جاده‎ های جنگلی شهرستان‎ های نکا و بهشهر از لحاظ میزان خسارت پس از پنج سال توقف بهره ‎برداری

مقدمه و هدف: جاده‌های جنگلی به‌ عنوان شاه‌راه‌های ارتباطی به جنگل‌ها نقش اساسی در فعالیت‌های مختلف جنگل‌داری دارند. این جاده‌ها علاوه‎‌بر فراهم کردن امکان دسترسی به منابع جنگلی برای بهره‌برداری، حفاظت و احیای جنگل‌ها، در بسیاری از زمینه‌های غیر تولیدی نیز اهمیت دارند، مانند گردشگری و تفریح. بدون وجود این جاده‌ها، بسیاری از فعالیت‌های جنگل‌داری و مدیریت جنگل‌ها غیرقابل تصور است. اما با توقف بهره‌برداری از جنگل‌ها و عدم تخصیص بودجه کافی، بسیاری از فعالیت‌های مرتبط با جنگل‌داری متوقف شده‎اند. این توقف باعث وقفه در عملیات تعمیر و نگهداری جاده‌های جنگلی، که به‌عنوان یک نیاز مداوم شناخته می‌شوند، گردیده است و خسارات قابل توجهی به این جاده‌ها وارد شده است. در این شرایط، سوالاتی نظیر میزان و نوع آسیب‌ها، و روند تغییرات آسیب‌ها، اهمیت ویژه‌ای در مدیریت و نگهداری جاده‌ها دارند. به‌ویژه با اجرای قانون تنفس جنگل و کاهش بررسی‌های مربوط به جاده‌های جنگلی، این تحقیق به‌دنبال شناسایی و تحلیل آسیب‌های وارد شده به جاده‌های جنگلی در این دوره است. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی مناطق آسیب‌دیده در جاده‌های جنگلی و مکان‌یابی دقیق آن‌ها به‌منظور ارائه اطلاعات لازم برای مدیریت بهینه این جاده‌ها است.مواد و روش‌ها: با توجه به فقدان اطلاعات قبلی و نگرانی از توزیع نامتقارن خرابی‌ها در جاده‌ها، این تحقیق در مرحله اول با هدف دستیابی به اطلاعات دقیق و معتبر، از روش آماربرداری صددرصدی و پیمایش زمینی کلیه جاده‌های جنگلی موجود در شهرستان‌های نکا و بهشهر به طول 333/6 کیلومتر استفاده کرده است. در این مرحله، تمامی آسیب‌های موجود در جاده‌ها به‌طور نقطه‌ای ثبت و مشخصات هر آسیب به‌ طور کامل مستند گردید. پس از آن، به‌منظور مقایسه روش نمونه‌برداری با آماربرداری صددرصدی، جاده‌های موجود در نکا و بهشهر با توجه به ویژگی‌های توپوگرافی، شیب، دپو و سایر عوامل موثر، به قطعاتی تقسیم شدند و نمونه‌برداری به‌صورت تصادفی و منظم انجام گرفت. طول هر قطعه برای آماربرداری بسته به ویژگی‌های منطقه بین 100 تا 200 متر انتخاب شد. جهت انتخاب نقطه شروع برای پیمایش، ابتدا یک عدد تصادفی بین صفر تا 20 انتخاب گردید، سپس به اندازه این عدد تصادفی، روی جاده حرکت شد و نقطه آغاز آماربرداری تعیین شد. در نهایت، یک ترانسکت خطی عمود بر محور میانه جاده در نظر گرفته شد و ترانسکت‌های بعدی با فاصله 20 متر از یکدیگر در طول جاده پیاده‌سازی گردیدند. این روش امکان ارزیابی وضعیت موجود جاده‌ها را فراهم ساخت که به مدیران جنگل‌ها در اتخاذ تصمیمات بهتر و مبتنی بر آمار دقیق کمک خواهدکرد.یافته‌ها: بر اساس نتایج به‌دست آمده از این تحقیق، در طول مسیرهای پیمایش‌شده مجموعاً 1030 مورد آسیب مختلف در جاده‌های جنگلی ثبت گردید. این آسیب‌ها شامل طیف وسیعی از خرابی‌ها و مشکلات زیرساختی بودند که هرکدام تاثیرات قابل توجهی بر عملکرد جاده‌ها دارند. به‌طور خاص، 106 مورد ریزش دیواره خاک‌برداری مشاهده شد که این مشکل معمولاً به‌دلیل عدم پایداری خاک در شیب‌ها و ناتوانی در تثبیت دیواره‌ها در برابر فشارهای طبیعی مانند بارش باران و حرکت زمین ایجاد می‌شود. همچنین، 48 مورد رانش دیواره خاکریزی ثبت گردید که در این حالت، جابه‌جایی مواد خاکی موجب آسیب به ساختار جاده می‌شود. علاوه‌‎بر این، 74 مورد لغزش جاده‌ای شناسایی شد که این نوع آسیب‌ها معمولاً در بخش‌های شیب‌دار جاده‌ها رخ می‌دهند و می‌توانند منجر به بروز خطرات جدی برای عبور و مرور وسایل نقلیه شوند. در خصوص مشکلات سطحی، 167 مورد چاله‌های محدودکننده سرعت ثبت گردید که این مشکلات به‌طور عمده به‌دلیل تردد زیاد وسایل نقلیه و نداشتن اقدامات لازم در ترمیم سطح جاده‌ها به‌وجود آمده‌اند. همچنین، 280 مورد گرفتگی جوی‌های کناری مشاهده شد که این آسیب‌ها به‌دلیل انباشت رسوبات و مواد آلی در مجاری آب‌های سطحی جاده‌ها ایجاد شده، مانع از هدایت صحیح آب باران می‌شوند. 116 مورد گرفتگی آبروی عرضی و 98 مورد تخریب آبروی عرضی نیز گزارش شد که این مشکلات معمولاً به‌دلیل عدم نگهداری و تعمیرات مناسب در مسیرهای عبور آب از عرض جاده‌ها بروز می‌کنند. در نهایت، 141 مورد سد عبور توسط درختان ثبت گردید که معمولاً در اثر افتادن درختان جنگلی در کنار جاده‌ها به‌وجود می‌آید و می‌تواند مانع از عبور وسایل نقلیه شود. در شهرستان بهشهر، توزیع خسارات به‌صورت زیر بود: 83 مورد در جاده‌های درجه یک، 61 مورد در جاده‌های درجه دو و 36 مورد در جاده‌های درجه سه گزارش شدند. این توزیع نشان می‌دهد که جاده‌های درجه یک که به‌عنوان جاده‌های اصلی و پرتردد شناخته می‌شوند، بیشتر در معرض آسیب قرار دارند. در شهرستان نکا نیز خسارت‌ها به‌طور متفاوتی توزیع شده بودند، به‎‌طوری که 108 مورد در جاده‌های درجه یک، 469 مورد در جاده‌های درجه دو و 273 مورد در جاده‌های درجه سه ثبت گردیدند. در نکا، جاده‌های درجه دو بیشترین آسیب‌ها را متحمل شده‌اند که احتمالاً به‌دلیل ضعف در زیرسازی و فشار کمتر از لحاظ تردد نسبت به جاده‌های درجه یک، اما بیشتر در معرض آسیب قرار گرفته‌اند.نتیجه‌گیری: در بهشهر، بیشترین آسیب‌ها به جاده‌های درجه یک مربوط می‌شود. این جاده‌ها به‌دلیل طول بیشتر و تردد بالاتر وسایل نقلیه در معرض آسیب بیشتری قرار گرفته‌اند. جاده‌های درجه یک به‌عنوان مسیرهای اصلی، با فشار بیشتری از تردد روزانه مواجه‌اند که منجربه خرابی‌های متعدد مانند لغزش‌ها و فرسودگی‌های ساختاری می‌شود. در نکا، بیشترین آسیب‌ها به جاده‌های درجه دو وارد شده است. علت این امر به‌طور عمده تردد نسبتاً همگن وسایل نقلیه در این جاده‌ها و ضعف در زیرسازی جاده‌ها نسبت به جاده‌های درجه یک است. جاده‌های درجه دو معمولاً تحت فشار کمتری از لحاظ تردد قرار دارند، اما به دلیل ضعف در زیرسازی و ساختار ضعیف‌تر نسبت به جاده‌های درجه یک، بیشتر در معرض خرابی‌ها و آسیب‌ها هستند. نتایج این تحقیق نشان می‌دهند که توقف بهره‌برداری از جنگل‌ها و عدم اجرای عملیات تعمیر و نگهداری به مدت طولانی باعث ایجاد نواقص زیادی در وضعیت جاده‌های جنگلی شده‎است. به‌ویژه در شهرستآن‌های نکا و بهشهر، آسیب‌ها بیشتر در جاده‌های درجه دو و سه مشاهده می‌شوند که نیاز به توجه ویژه و تخصیص بودجه برای تعمیر و نگهداری این جاده‌ها را ضروری می‌سازد. بر اساس یافته‌های این تحقیق، اقدامات فوری برای ترمیم و نگهداری جاده‌های جنگلی در این مناطق باید در اولویت قرار گیرند تا از تشدید خرابی‌ها و کاهش بهره‌وری منابع طبیعی جلوگیری شود. علاوه‌بر این، اجرای برنامه‌های بازسازی و بهبود زیرساخت‌های جاده‌ها باید به‌عنوان یک اولویت در مدیریت جنگل‌ها در نظر گرفته شود تا نه‌تنها وضعیت جاده‌ها بهبود یابد، بلکه استفاده بهینه از منابع جنگلی نیز ممکن گردد. 

assessing the condition of forest roads in neka and behshahr counties after five years of the logging ban

background: forest roads serve as essential communication links to forested areas, playing a pivotal role in a wide range of forestry activities. these roads not only facilitate access to forest resources for exploitation, conservation, and restoration but also contribute significantly to non-productive sectors, such as tourism and recreation. in the absence of these roads, many forestry operations and forest management practices would be unfeasible. however, numerous forestry-related functions have been suspended due to the cessation of logging activities and inadequate funding. this disruption has resulted in a halt to the ongoing maintenance and repair of forest roads, which are critical for the continued functionality of these transportation networks, leading to considerable deterioration. in this context, understanding the extent, nature, and trends of damage to these roads is of paramount importance for effective management and maintenance. especially in light of the implementation of the forest breathing law and reduced monitoring of forest roads, this study aims to identify and analyze the damage sustained by forest roads during this period. the primary objective of this research is to pinpoint damaged areas along forest roads and precisely map their locations, providing vital information for the optimal management and rehabilitation of these infrastructure assets.methods: due to the absence of prior data and concerns about the uneven distribution of road damage, this study initially employed a comprehensive 100% inventory and field survey approach to collect accurate and reliable information on all existing forest roads in the counties of neka and behshahr, covering a total length of 333.6 kilometers. during this phase, all road damages were recorded as point-specific observations, with each damage event fully documented in terms of its characteristics. to compare the results from the 100% inventory with a sampling-based method, the roads in both counties were divided into segments according to various factors, including topography, slope, accumulation points, and other relevant criteria. these segments were then subjected to random and systematic sampling. the length of each sampled section was determined to range between 100 and 200 m, depending on local conditions. a random number between zero and twenty was first generated to establish the starting point for the survey, and the survey began at a point on the road corresponding to this number. a linear transect perpendicular to the median axis of the road was then placed, with additional transects set at 20-meter intervals along the road’s length. this methodology enabled a comprehensive assessment of the current road conditions, providing forest managers with reliable, statistically sound data to facilitate informed and evidence-based decision-making.results: the results of this study revealed a total of 1,030 instances of various forms of damage across the surveyed forest roads. these damages encompassed a diverse array of structural failures and infrastructural issues, each of which significantly compromised the functionality of the roads. specifically, 106 instances of soil embankment failure were documented, typically resulting from the instability of soil on slopes and the inability to adequately stabilize embankment walls against natural forces, such as rainfall and ground movement. additionally, 48 cases of embankment sliding were observed, where the displacement of soil materials caused structural damage to the road. furthermore, 74 instances of road slippage were identified, particularly on sloped sections of the roads, posing considerable risks to vehicular traffic. in terms of surface-related issues, 167 instances of speed-restricting potholes were recorded, primarily attributed to heavy traffic and inadequate maintenance of the road surface. moreover, 280 cases of blocked roadside ditches were documented, resulting from the accumulation of sediments and organic matter in surface water drainage channels, thereby obstructing proper stormwater flow. additionally, 116 instances of blocked cross-drainage culverts and 98 instances of damaged cross-drainage culverts were identified, typically caused by insufficient maintenance and repair of the water passage systems across the roads. finally, 141 cases of road blockages due to fallen trees were observed, usually caused by the fall of trees from adjacent forested areas, which obstructed vehicular passage. in behshahr county, the distribution of damages was as follows: 83 instances on primary roads, 61 on secondary roads, and 36 on tertiary roads. this distribution suggests that primary roads, which are the main transportation routes with higher traffic volumes, are more susceptible to damage. in contrast, the damage distribution differed in neka county: 108 instances on primary roads, 469 on secondary roads, and 273 on tertiary roads. notably, secondary roads in neka exhibited the highest frequency of damage, likely due to their weaker substructures and lower traffic volumes than primary roads, which, although receiving less traffic, tend to suffer from structural weaknesses, rendering them more prone to damage.conclusion: in behshahr, the majority of damage is concentrated on primary roads. these roads are more vulnerable to damage due to their greater length and higher traffic volumes. as key transportation routes, they bear significant pressure from daily traffic, resulting in various forms of deterioration, such as slippage and structural wear. conversely, the most severe damage in neka is observed on secondary roads. this is primarily due to the relatively consistent traffic flow on these roads, coupled with their weaker substructures than primary roads. although secondary roads generally experience less traffic pressure, their less robust construction and substructure make them more prone to damage and failure. the results of this study indicate that the cessation of forest utilization and the prolonged lack of maintenance have led to significant deterioration in the condition of forest roads. specifically, in the counties of neka and behshahr, the damage is more prevalent on secondary and tertiary roads, underscoring the need for targeted intervention and budget allocation for their repair and upkeep. these findings suggest that immediate action is necessary to restore and maintain forest roads in these areas to prevent further degradation and the loss of natural resource productivity. furthermore, the implementation of rehabilitation programs and improvements to road infrastructure should be prioritized in forest management policies to not only improve road conditions but also facilitate the sustainable management of forest resources.