اثر عصاره و نانوعصاره شیشه ‏شور (callistemon citrinus (curtis) skeels) و لعل کوهستان (oliveria decumbens vent) بر کنترل بیماری کپک‏ سبز مرکبات penicillium digitatum (pers.) sacc

کپک سبز قارچ‌ بیماری‌زای گیاهی و عامل پوسیدگی انباری میوه‏ ها است و تا 90 درصد سبب خسارت اقتصادی می شود. کاربرد ترکیباتی بر پایه عصاره و نانوعصاره‌های گیاهی به عنوان راهکاری موثر برای مقابله با آثار منفی کنترل شیمیایی، معرفی شده است. شیشه شور و لعل‏ کوهستان حاوی متابولیت های ثانویه هستند که خاصیت بازدارندگی بر عوامل بیماریزا دارند. پژوهشی بر پایه طرح کاملاً تصادفی در دانشگاه شهید چمران اهواز طی سال 1403 انجام شد. جدایه قارچ بیماری‌زا از میوه نارنگی آلوده جدا و پس از خالص سازی، شناسایی ریخت‌شناسی و مولکولی بکار برده شد. در مرحله اول، اثر عصاره های اتانولی، متانولی و آبی دو گیاه (با غلظت50 و 100 درصد) در مقایسه با قارچکش کاربندازیم و شاهد (بدون عصاره) برکنترل کپک بررسی شد. سپس موثرترین عصاره‌ انتخاب و نانوعصاره آن به روش سونیکیشن تهیه و اثر بازداری عصاره‌ها در مقایسه با نانوعصاره آنها روی رشد کپک مورد بررسی قرار گرفت. شکل، اندازه و توزیع نانوذرات با روش آنالیز tem و dls ارزیابی شد. بیشترین اثر بازدارندگی از رشد کپک در عصاره آبی گیاه شیشه‌شور (غلظت 100 درصد) با قطر هاله 5 میلی‌متر مشاهده گردید و کمترین اثر بازدارندگی به عصاره های متانولی شیشه ‏شور و لعل‏ کوهستان (غلظت 50 درصد) با قطر هاله 32 میلی‌متر اختصاص داشت. قارچ‌کش کاربندازیم اثر بازدارندگی بیشتری (قطر هاله 28 میلی‌متر) نسبت به شاهد با قطر هاله 32 میلی‌متر نشان داد. نتایج ساخت نانوعصاره نشان داد که ذرات، شکل کروی، ساختار یکنواخت و قطر کمتر از 20 نانومتر دارند. در آزمایش دوم بیشترین تاثیر بازدارنده برای عصاره نانو شیشه شور به میزان 5 / 2 میلی متر ثبت شد و کمترین تاثیر آن در عصاره معمولی لعل کوهستان( 16 / 49 میلی متر) بود که تفاوت معنی داری با شاهد ( 50 میلی متر) نداشت. بیشترین درصد فعالیت آنتی‌اکسیدانی در نانوعصاره لعل‌کوهستان و شیشه‌شور (به ترتیب 74/35 و73/87 درصد) با غلظت 100 درصد و بیشترین محتوای فنل و فلاونویید، به‌ترتیب به میزان 283 میلی‌گرم بر گرم اسیدگالیک و 198/53 میلی‌گرم بر گرم کوئرسیتین در نانوعصاره شیشه‌شور با غلظت 100درصد ثبت شد. با توجه به نتایج پژوهش حاضر، نانوعصاره دو گیاه نسبت به عصاره معمولی، اثر بازدارندگی بیشتری بر رشد کپک سبز نشان دادند. همچنین عصاره‏ آبی شیشه‌شور و نانوعصاره آن در کنترل کپک سبز در سطح آزمایشگاهی موثرتر شناخته شدند.

effect of extract and nano-extract of bottle brush, callistemon citrinus (curtis) skeels and denak, oliveria decumbens vent on the control of citrus green mold, penicillium digitatum (pers.) sacc

background and objectivesgreen mold caused by penicillium digitatum (pers.) sacc. is a major fungal pathogen responsible for postharvest rot in citrus fruits, leading to substantial economic losses sometimes as high as 90% in horticultural crops.the fungus spreads rapidly through asexual spores and primarily infects fruits through wounds caused by insects, branches, or mechanical damage during handling and transport.due to the adverse effects and residual toxicity of chemical fungicides, plant extracts and nanoextracts have emerged as promising alternatives for disease management.callistemon citrinus an ornamental plant from the myrtaceae family and oliveria decumbens of the apiaceae family are known to contain bioactive secondary metabolites, including phenolic compounds with antifungal properties. additionally, green nanotechnology provides a sustainable strategy to enhance the effectiveness of natural antifungal agents while reducing environmental risks. materials and methodstwo experiments were conducted in 2024 at the agricultural laboratories of shahid chamran university of ahvaz, using a completely randomized design with three replications. the first experiment assessed the antifungal efficacy of ethanolic, methanolic and aqueous extracts of c.citrinus and o.decumbens at 50% and 100% concentrations against p.digitatum, alongside a commercial fungicide (carbendazim) and a control group. antioxidant activity (dpph%), total phenol content, and total flavonoid content of both the crude extracts and nano-extract were measured using standard laboratory methods.tangerine fruits infected with green mold were collected from storage facilities in ahvaz. the pathogen was isolated, purified and identified morphologically and molecularly. in the second stage, the most effective extract was selected, and its nano-extract was prepared using the sonication method.the inhibitory effects of the extract and its nanoform were compared against green mold.the morphology, size, and distribution of the nanoparticles were analyzed using transmission electron microscope (tem) and dynamic light scattering (dls).resultsthe aqueous extract of c.citrinus at 100% concentration exhibited the highest inhibitory effect among the common extracts, with a growth inhibition of 5 mm.in contrast, the methanolic extracts of c. citrinus and o.decumbens at 50% concentration showed no inhibitory activity, with a growth zone of 32 mm, indicating no suppression of fungal growth.the commercial fungicide carbendazim exhibited a stronger inhibitory effect producing a growth inhibition zone of 28 mm, while the control group showed a zone of 32 mm. results from the nano-extract synthesis indicated that 100% of the nanoparticles were spherical, had a uniform structure, and a diameter of less than 20 nanometers. the second experiment confirmed the superior efficacy of nano-extracts over conventional extracts.the nanoextract of c.citrinus at 100% concentration produced the most significant inhibitory effect, completely preventing fungal growth. in contrast, the weakest effects were observed with the common extracts of o. decumbens at both 50% and 100% concentrations. additionally, the highest antioxidant activity (dpph) was recorded in the nano-extracts of o.decumbens (74.35%) and c. citrinus (73.87%) at 100% concentration. the nanoextract of c.citrinus also recorded the highest total phenolic (283 mg g-1 gallic acid) and flavonoid (198.53 mg g-1 quercetin) content at the same concentration.