بررسی زوال بلوط در رابطه با تنوع گونه‌‌های چوبی، خصوصیات خاک و عوامل فیزیوگرافی در جنگل‌های زاگرس جنوبی

پژوهش حاضر با هدف بررسی زوال بلوط در رابطه با تنوع گونه‌های چوبی، خصوصیات خاک و عوامل فیزیوگرافی در منطقه بانکول استان ایلام انجام  شده است. این مطالعه در دو جهت دامنه شمالی و شرقی و در سه طبقه ارتفاعی (1340-1440، 1440-1540 و بیشتر از 1540 متر از سطح دریا) و با برداشت قطعات نمونه 1000 مترمربعی دایره‌ای انجام شد. در قطعات نمونه، تنوع گونه‌های چوبی و درصد خشکیدگی پایه‌های بلوط بررسی و ثبت شد. نمونه‌های خاک از عمق صفر تا 30 سانتیمتری برداشت شد. بررسی اثر عوامل توپوگرافی بر خصوصیات خاک، تنوع گونه‌ای و میزان خشکیدگی با استفاده از آنالیز واریانس دوطرفه و مقایسه میانگین‌ها با آزمون چند دامنه‌ای دانکن انجام گرفت. رابطۀ شاخص‌های تنوع، خصوصیات خاک و خشکیدگی در طبقات ارتفاعی در هر جهت دامنه با استفاده از تحلیل مولفه‌های اصلی (pca) بررسی شد. نتایج نشان دادند که ارتفاع از سطح دریا و جهت دامنه بر خصوصیات خاک، تنوع گونه‌های چوبی و میزان خشکیدگی درختان اثر معنی‌داری دارند. بر اساس نتایج، میزان ماده آلی در جهت شمالی بیشتر از جهت شرقی بود. بیشترین میزان نیتروژن کل در طبقات ارتفاعی 1440-1540 و بیشتر از 1540 متر در جهت شمالی و کمترین میزان آن در طبقه ارتفاعی 1340-1440 متر از سطح دریا در جهت شرقی بود. مقدار فسفر در جهت شمالی و در طبقه ارتفاعی 1440-1540 از سطح دریا بیشترین میزان را نشان داد. شاخص‌های تنوع شانون وینر و سیمپسون و غنای گونه‌های چوبی در جهت شمالی و طبقات ارتفاعات میانی و بالا بیشتر از طبقه ارتفاعی پایین بود. بیشترین میزان خشکیدگی در طبقه ارتفاعی بالاتر از1540 متر در هر دو جهت شمالی (88/9 درصد) و شرقی (55/10 درصد) مشاهده شد و کمترین میزان آن در طبقه ارتفاع از سطح دریای میانی جهت شمالی و شرقی ثبت شد. براساس نتایج در هر دو جهت شمالی و شرقی، خشکیدگی بلوط با الگویی مشابه در طبقه ارتفاعی بالاتر بیشتر است و این موقعیت‌ها باید در اولویت حفاظت، احیا و عملیات های پرورشی مرتبط با این پدیده قرار گیرند.

evaluation of oak decline in relation to the diversity of woody species, soil properties and physiographic factors in southern zagros forests

the study aimed to investigate the decline of oak in relation to the woody species diversity, soil characteristics and physiographic factors in bankol region of ilam province. this study was carried out in two aspects of the northern and eastern slopes and in three altitude classes (1340-1440, 1440-1540 and > 1540 m above sea level) with circular sample plots of 1000 m2. in the sample plots, the diversity of wood species and the dieback percentage of oak were determined. soil samples were taken from the depth of 0 to 30 cm. the effect of topographic factors on soil properties, species diversity and dieback rate was investigated using two-way analysis of variance and comparing the means of duncan's multi-range test. principal component analysis (pca) was used to investigate the relationship between diversity indices, soil characteristics and dieback intensity along the elevation classes in each aspect. the results showed that elevation and aspect have a significant effect on soil properties, woody species diversity and dieback intensity. based on the results, the amount of organic matter was higher on the north aspect than on the east aspect. the highest amount of total nitrogen recorded in 1440-1540 m and > 1540 m on the northern aspect and the lowest amount was in 1340-1440 m in the eastern aspect. the amount of soil phosphorus was highest in the northern aspect and at 1440-1540 m. shannon-weiner and simpson's diversity indices and the richness of woody species were higher in the northern aaspect and middle and high elevation classes than the low elevation class. the highest dieback intensity was observed at altitudes > 1540 m in both the northern (9.88%) and eastern (10.55%) aspects, and the lowest value was in the middle elevation on the northern and eastern aspects, and these situations should be prioritized for protection, restoration and silvicultural merasures related this phenomenon.