بررسی روند و تعیین ویژگی کانون‌های بحرانی فرسایش بادی و گردوغبار شهرستان سرخس

ارائه هرگونه راهکار اثربخش جهت کنترل و مهار فرسایش بادی و گردوغبار، نیازمند بررسی روند و تعیین ویژگی مناطق مبتلابه بوده که چارچوب هدف پژوهش حاضر در شهرستان سرخس را شکل می‌دهد. دستیابی به این هدف با استخراج و تلفیق داده‌های سنجش از دوری و زمینی میسر است. برای این منظور، روند تغییرات پوشش گیاهی با استفاده از تصاویر سنجش از دوری ماهواره لندست و شاخص msavi در بازة زمانی 2023-1995 و در محیط terrst2020 تعیین گردید. شناسایی و طبقه‌بندی میزان شدت فرسایش بادی در مناطق تحت تاثیر شامل مناطق برداشت، حمل و رسوب ماسه و کانون‌های بحرانی فرسایش بادی با استفاده از تصاویر ماهواره‏ای و پیمایش میدانی منطبق بر دستورالعمل منشایابی تپه‌های ماسه‌ای انجام گرفت. در نهایت با تلفیق نقشه‌های حاصل از هر دو گام، موقعیت و ویژگی اراضی تخریب‌یافته تبیین گردید. نتایج بررسی روند تغییرات شاخص msavi نشان داد متوسط این شاخص از 0.209 در سال 1374 به 0.137 در سال 1403 کاهش یافته است. همچنین نتایج نشان داد مناطق برداشت، حمل و رسوب به ترتیب 50.1، 24.6 و 2.4 درصد از مناطق تخریب یافته را در بر دارند. بیشترین سطح مناطق تخریب یافته (88 درصد) در اراضی زراعتی که غالباً دیم‌زارهای کم بازده هستند واقع گردیده است. بر همین اساس، تنها 6 درصد از مناطق تخریبی در کاربری مرتع و 4.48 درصد در محدوده جنگل‌های دست کاشت قرار دارند. بنابراین، می‌توان اذعان نمود که تغییر کاربری اراضی و تبدیل مراتع به دیم‌زارهای کم‌بازده، اصلی‌ترین عامل تخریب سرزمین و بیابان‌زایی و متعاقباً تشدید فرسایش بادی و گردوغبار در شهرستان سرخس به حساب می‌آیند. در این راستا، هرگونه راهکار عملی برای حل این چالش می‌بایست با اولویت مدیریت دیم‌زارهای کم‌بازده (با تاکید بر رویکرد کشاورزی حفاظتی) و احیای مراتع تخریب‌یافته با مشارکت اجتماعات محلی هدف صورت پذیرد.

investigating the trend and determining the characteristics of critical wind and dust erosion hotspots in sarakhs county

examining the trends and characteristics of the affected areas is essential to effectively control and contain wind and dust erosion. this study focuses on sarakhs county and aims to achieve this by integrating remote sensing and ground-based data. the trend of vegetation changes was analyzed using landsat satellite images and the msavi index from 1995 to 2023 within the terrst2020 environment. the intensity of wind erosion in the affected areas, including sand extraction, transport, and deposition, was identified and classified using satellite images and field surveys based on sand dune origination guidelines. by integrating the maps obtained from these steps, the location and characteristics of the degraded lands were determined. the study revealed that the average msavi index decreased from 0.209 in 1995 to 0.137 in 2004, indicating a decline in vegetation cover. the harvesting, transportation, and sedimentation areas accounted for 50.1%, 24.6%, and 2.4% of the degraded areas, respectively. most of the degraded regions (88%) were in agricultural lands, primarily low-yield rainfed lands. only 6% of the degraded areas were in pasture lands, while 48.4% were in man-made forests. it is evident that land use changes, particularly the conversion of pastures to low-yield rainfed lands, are the main drivers of land degradation and desertification, leading to increased wind erosion and dust in sarakhs county. therefore, practical solutions should prioritize the management of low-yield drylands through conservation agriculture and restoring degraded rangelands with the participation of local communities.