معرفی جمعیت‌های برتر گونه‌های بوته‌ای به‌منظور احیاء مراتع خشک و نیمه خشک (مطالعه موردی: استان خراسان رضوی)

سطح قابل توجهی از مراتع کشور در اثر عوامل مختلف از جمله بهره‌برداری‌های بی‌رویه، تغییرات اقلیمی و دیگر عوامل، تخریب یافته و بخش مهمی از گیاهان مرتعی در معرض خطر قرار گرفته و یا جمعیت آنها به شدت کاهش یافته است. برای ایجاد پایداری در این گونه مراتع، اصلاح و احیاء آنها از طریق انتخاب گونه‌های مناسب و یافتن بهترین شیوه‌های کشت و استقرار از اولویت ویژه‌ای برخوردار است. بدین منظور، جمعیت‌های مهم‌ترین بوته‌ای‌های علوفه‌ای چندساله شامل: پنج گونه گیاه بوته‌ای مرتعی و علوفه‌ای شامل عجوه (subaphyllus halothamnus)، گون درختچه‌ای (astragalus squarrosus)، سنبله‌ای سه رگه‌ای (trinervis stachys)، سلمکی ساقه سفید (atriplex leucoclada) و برگ نقره‌ای (eurotia ceratoides) انتخاب و بذر آنها از مناطق مختلف مراتع استان خراسان‌رضوی در مرحله بذردهی جمع‌آوری گردید. در گام بعدی، به‌منظور بررسی و مطالعه برخی از صفات مهم گیاهی از قبیل: میزان عملکرد علوفه، میزان درصد پوشش بوته‌ای‌ها، میزان درصد استقرار و قدرت و شادابی بوته‌ها، آزمایشی با طرح بلوک‌های کاملاٌ تصادفی در سه تکرار، طی پنج سال و در شرایط مزرعه (ایستگاه آبخوان‌داری کاشمر) به مرحله اجرا درآمد و از صفات موردنظر یادداشت‌ برداری صورت گرفت. پس از یادداشت برداری از پارامترهای ذکر شده، تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار sas و مقایسه میانگین‌ها با آزمون دانکن صورت پذیرفت. نتایج پژوهش حاضر نشان‌داد که از بین جمعیت‌های مورد‌مطالعه، گونه‌های عجوه با درصد استقرار 16.4 و سلمکی ساقه سفید13.3 درصد، برتر از بقیه جمعیت‌ها بودند. در مجموع از میان تمام گونه‌های مورد بررسی، گونه عجوه، سازگاری بهتری را در محیط کشت نشان داد. لذا گونه مناسبی جهت احیاء مراتع استان خراسان‌رضوی و سایر مناطق با شرایط اکولوژیکی مشابه به‌نظر می‌رسد.

introduction of superior fodder plant population in order to rehabilitation of arid and semi-arid rangelands (case study: razavi khorasan province)

a significant level of rangelands in the country has been destroyed due to various factors such as excessive exploitation, climate changes and other factors, and an important part of rangeland plants has been endangered or their population has been severely reduced. in order to create stability in these types of rangelands, their modification and revival by selecting suitable species and finding the best methods of cultivation and establishment has a special priority. therefore, according to the results of the research project carried out in the natural resources research department, including the research project of forage that can be harvested in the pastures of the country, the seeds of the most important perennial forage plants include: five species of plants a pasture and fodder including (halothamnus subaphyllus), (astragalus squarrosus), (trinervis stachys), (atriplex leucoclada) and (eurotia ceratoides). it was selected and collected from various pastures of razavi khorasan province on suitable dates. in order to investigate and study some important plant traits such as: fodder yield, bush cover percentage, bush establishment percentage, strength and freshness of the bushes, an experiment with complete random block design in three replications, during five years was implemented in the farm conditions and notes were taken of the desired traits. data analysis was done using sas software and mean comparison was done with duncan's test. the results showed that, among the studied populations, the (halothamnus subophyllus) and (atriplex leucoclada) species were superior to the other populations in terms of the establishment percentage factor. in general, among all the examined species, (halothamnus subophyllus) species showed better adaptation in the environment. therefore, it seems to be a suitable species for revitalizing dry areas.