بررسی فرسایش‌پذیری بادی خاک با استفاده از آنالیز توزیع اندازه ذرات در کانون‌های گردوغبار کشور

فرسایش‌ بادی، به‌طور مستقیم به ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک و رسوب بستگی دارد. توزیع اندازه ذرات، یکی از ویژگی‌های مهم فیزیک خاک و عوامل مهم مرتبط با فرسایش‌پذیری خاک است که در مهار فرسایش ‌بادی نقش اساسی دارد. هدف از این پژوهش، تعیین پتانسیل فرسایش‌پذیری خاک‌های کانون‌های گردوغباری کشور براساس توزیع اندازه ذرات با انجام آزمایش دانه‌بندی و بافت می‌باشد. بدین‌منظور 423 نمونه خاک و رسوب از عمق صفر تا پنج سانتی‌متری، از کانون‌های گردوغبار کشور برداشت و بر روی آنها آزمایش دانه‌بندی و بافت انجام‌ شد. آزمایش دانه‌بندی براساس روش الک خشک انجام و پس از آماده‌سازی نمونه‌ها، از هر نمونه 100 گرم خاک توزین و در مجموعه‌ای از الک‌ها ریخته شد. به‌منظور انجام آزمایش دانه‌بندی از سری استاندارد الک براساس روش astm استفاده‌گردید. تعیین پارامتر‌های آماری‌ دانه‌بندی به روش فولک و وارد (1957) توسط نرم‌افزار gradistat انجام ‌شد. آزمایش بافت نیز به روش هیدرومتری انجام‌شد. نتایج تحقیق نشان‌داد میزان فرسایش‌پذیری خاک‌های برداشت‌شده‌ از کانون‌های گردوغبار کشور براساس نظریه chepil (1945) زیاد و خیلی زیاد بوده و قطر غالب ذرات خاک بین 0.5 تا 0.05 میلی‌متر است که نسبت به فرسایش بادی حساس می‌باشند. درنتیجه تمامی نمونه‌های جمع‌آوری‌شده از کانون‌های گردوغبار کشور، خیلی حساس، به فرسایش بادی هستند. با توجه به نتایج آزمایش هیدرومتری، ماسه، سیلت و رس به‌طور میانگین 44.4، 32.4 و 23.2 درصد ذرات خاک کانون‌های گردوغبار کشور را تشکیل‌ می‌دهند. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده از آزمایش دانه‌بندی، حدود 15.6 درصد نمونه‌ها دارای فرسایش‌پذیری خیلی زیاد و حدود 84.4 درصد از نمونه‌ها دارای فرسایش‌پذیری زیاد می‌باشند. همچنین نتایج نشان‌داد که نمونه‌های جمع‌آوری‌شده از کانون‌های گردوغبار جنوب کشور مانند استان سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر و کرمان دارای بیشترین فرسایش‌پذیری نسبت به سایر نمونه‌ها می‌باشند.

investigation wind erodibility of soil using particle size distribution analysis in dust sources of iran

wind erosion directly depends on the physical and chemical properties of the soil and sediment. particle size distribution is an important feature of soil physics and is one of the important factors related to soil erodibility that plays an important role in inhibition of wind erosion. the aim of this study was to determine the erodibility potential of soils in dust sources based on particle size distribution by granulometry and texture experiment. for this purpose, 423 soil and sediment samples from 0 to 5 cm depth (the area affected by deflation) were collected from dust sources of the iran and granulometry experiments were carried out on them. granulometry experiment was carried out based on dry sieving method and after preparation of samples, 100 g soil was weighed from each sample and poured into a set of sieves. in order to perform the granulometry test, standard series of sieves based on astm method were used. statistical parameters granulometry were determined by folk and ward method (1957) by gradistat software. texture testing was also done by hydrometric method. the results showed that erodibility of soils harvested from dust sources was high and very high according to chapil (1945) theory and the dominant diameter of soil particles was between 0.05 and 0. 5 mm sensitive to wind erosion. as a result, all samples collected from dust sources in iran are very sensitive to wind erosion. according to the results of the hydrometric test, sand, silt and clay constitute 44.4, 32.4 and 23.2 percent of soil particles in the dust sources of iran. according to the results, about 15.6% of samples have very high erodibility and about 84.4% of samples have high erodibility. also, the results showed that samples collected from dust sources in the south of the iran such as sistan and baluchestan, hormozgan, bushehr and kerman provinces have the highest erodibility compared to other samples.