تحلیل رژیم باد و پتانسیل حمل ماسه‌ در ریگ‌های حاشیه دریاچه نمک قم، ایران مرکزی

هدف: هدف اصلی این پژوهش تحلیل رژیم بادی و برآورد پتانسیل حمل ماسه در ریگ‌های واقع در حاشیه جنوبی دریاچه نمک قم است. همچنین بررسی رابطه بین جهت و توان بادهای فرساینده با شکل‌گیری اشکال ژئومورفولوژیکی در این ناحیه مورد توجه قرار گرفته است تا از این طریق شناخت بهتری از فرآیندهای مورفودینامیک حاصل شود.مواد و روش: برای دستیابی به اهداف پژوهش، داده‌های 20 ساله پنج ایستگاه سینوپتیک اطراف منطقه استفاده شد. از نرم‌افزارهای wrplot view 7 و sand rose برای ترسیم گل‌باد و گلماسه و همچنین تحلیل شاخص‌های dp، rdp، rdd و udi بهره گرفته شد. همچنین، نقشه ژئومورفولوژیکی منطقه ترسیم گردید و مسیرهای حرکت ماسه تحلیل شدند.یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که در ایستگاه‌های آران و بیدگل و قم، باد غالب از شمال و شمال‌غرب، در حالی‌که در ایستگاه‌های کاشان، گرمسار و اردستان، بادها از شرق و جنوب‌شرق می‌وزند. بیشترین پتانسیل حمل ماسه مربوط به جهات شمال شرقی و جنوب غربی در ایستگاه‌های قم و آران و بیدگل است. در برخی ایستگاه‌ها، مانند گرمسار و اردستان، توزیع بادها چندجهته و با زاویه منفرجه بوده است که تاثیر زیادی بر جابه‌جایی رسوبات بادی دارد.نتیجه‌گیری: نتایج تحقیق نشان می‌دهد که تنوع جهتی و شدت باد در منطقه مورد مطالعه، تاثیر مستقیمی بر جابه‌جایی و انباشت ماسه‌ها دارد. الگوی غالب حرکت ماسه در راستای شرق و جنوب‌شرق است که به‌خوبی با جهت شکل‌گیری ریگ‌های منطقه مطابقت دارد. همچنین مشخص شد که منشا بخش زیادی از رسوبات، مخروط‌افکنه‌های اطراف با ترکیب سنگ‌شناسی متنوع است. این نتایج موید نقش تعیین‌کننده عوامل اقلیمی، توپوگرافی و منابع رسوبی در پویایی اشکال بادی و فرایندهای ژئومورفیک منطقه است.نوآوری و کاربرد نتایج: نوآوری اصلی پژوهش، تحلیل برداری و عددی مسیر رانش ماسه با استفاده از شاخص‌های باد است که در تبیین الگوی شکل‌گیری ریگ‌ها و پیش‌بینی تحولات آتی آن‌ها نقش موثری دارد. این نتایج در مدیریت منابع طبیعی و مناطق بیابانی قابل بهره‌برداری است.

analysis of wind regime and sand transport potential in the marginal ergs of the namak lake, central iran

aim: this study aims to analyze the wind regime and estimate sand drift potential in the ergs along the southern margin of qom salt lake. it also investigates how erosive wind direction and strength influence the formation of aeolian geomorphological features, improving the understanding of morphodynamic processes in the region.materials and methods: to achieve the research objectives, 20 years of meteorological data from five synoptic stations around the study area were used. wrplot view 7 and sand rose software were employed to plot wind rose and sand rose diagrams and to analyze the dp, rdp, rdd, and udi indices. a geomorphological map of the area was also prepared, and sand transport pathways were interpreted.findings: at qom and aran bidgol stations, dominant winds blow from the north and northwest, producing the highest sand transport potential along the northeast–southwest axis. kashan, garmsar, and ardestan stations experience winds primarily from the east and southeast, with garmsar and ardestan showing multidirectional patterns at obtuse angles, significantly influencing sediment displacement and dune dynamics.conclusion: the findings indicate that the directional variability and intensity of winds in the study area directly affect sand displacement and accumulation. the prevailing pattern of sand movement corresponds to the orientation of the region’s sand dunes, which are primarily directed toward the east and southeast. it was also determined that much of the transported sediment originates from surrounding alluvial fans with diverse lithological compositions. these results confirm the crucial role of climatic factors, topography, and sediment sources in the dynamism of aeolian landforms and geomorphic processes in the region.innovation: this study applies a vector-based, quantitative approach to sand drift analysis using wind indices, helping explain dune formation patterns and predict future morphological changes. these results support better resource management and planning in arid environments.