ارزیابی توان بوم‌شناختی به منظور توسعه پایدار سرزمینی (مطالعه موردی:حوضه آبخیز جاجرود)

هدف: رشد روزافزون جمعیت شهری در کشور ما باعث از بین رفتن تعادل بین شبکه‌های شهری و الگوهای طبیعی آنها شده است. این موضوع باعث کاهش کیفیت و سلامت سیستم‌های اکولوژیکی و عدم تعادل بین عوامل طبیعی و جمعیتی شده و لزوم توجه برنامه‌ریزان و تصمیم‌گیران به آماده‌سازی زمین و بارگذاری متناسب جمعیت و فعالیت‌ها با ظرفیت‌های طبیعی را آشکار می‌کند. بنابراین در این پژوهش هدف اصلی، تعیین پتانسیل‌های طبیعی حوضه آبخیز جاجرود جهت توسعه شهری، روستایی و صنعتی است.روش و داده‌ها: در این تحقیق با استفاده از معیارها و شاخص‌های اصلی ارزیابی پتانسیل اکولوژیکی و در نظر گرفتن محدودیت‌ها، با به کارگیری مدل تصمیم‌گیری vikor، استعداد و توانایی اراضی حوزه آبخیز جاجرود برای توسعه پایدار مراکز جمعیتی مورد ارزیابی قرار گرفت. ابتدا داده‌ها با توجه به اهداف و روش تحقیق گردآوری شد. سپس کلیه داده‌های جمع‌آوری‌ شده شامل نقشه‌های ارتفاعی، نوع خاک، نوع زمین، پوشش گیاهی، آبراه‌ها و گسل‌های اصلی استخراج و برای ارزیابی در مراحل بعدی آماده شد. در نهایت میزان مطلوبیت هر پیکسل نقشه برای توسعه شهری، روستایی و صنعتی تعیین شد.یافته‌ها: با توجه به مجموع نتایج به دست آمده از ارزیابی معیارهای بوم‌شناختی و سرانه آب منطقه و با در نظر داشتن محدودیت‌های موجود (کمیت آب، حریم گسل و رودخانه) می‌توان نتیجه گرفت شهرهای پردیس، بومهن، دماوند و لواسان  جهت توسعه آتی شرایط مناسب‌تر و محدودیت کمتری را دارا هستند.نتیجه‌گیری: نتایج حاصل از ارزیابی معیارهای طبیعی، نشان می‌دهد تعدادی از سکونتگاه‌های واقع در حوضه آبخیز جاجرود، در مناطق با ظرفیت محدود از لحاظ بوم شناختی واقع شده‌اند که لازم است نسبت به ایمن‌سازی و جلوگیری از توسعه فیزیکی آن‌ها اقدام شود.نوآوری: ارزیابی پتانسیل‌های زیست محیطی همراه با محدودیت‌ها و خطرات احتمالی آن در حوضه آبخیز جاجرود به عنوان یک منطقه رو به رشد با وضعیت خاص طبیعی، اقتصادی و ارتباطی موضوعی است که تا کنون مغفول مانده و از نوآوری‌های تحقیقات آتی محسوب می‌شود.

assessment of the ecological potential for sustainable territorial development (case study: jajroud watershed)

aim:the rapid urbanization in our country has disrupted the natural balance, necessitating immediate attention from planners and decision-makers. this research aims to assess the natural potential of the jajrood watershed for urban, rural, and industrial development, providing crucial insights for sustainable planning.material method: due to the importance of the topic, in this research, using the main criteria and indicators for evaluating the ecological potential and taking into account the limitations by applying the vikor decision-making model, the aptitude and ability of the lands of the jajrood watershed for the sustainable development of population centers have been evaluated. first, data was collected according to the objectives and method of the research. then, all the collected data, including elevation maps, soil type, land type, vegetation, waterways, and main faults, were extracted and prepared to be evaluated in the next steps. finally, the degree of desirability of each map pixel was determined for urban, rural, and industrial development. finding: considering the overall results obtained from the evaluation of ecological and per capita water criteria in the region, and taking into account the existing limitations (water quantity, fault and river boundaries), it can be concluded that the cities of pardis, bumehan, damavand, and lavasan have more suitable conditions and fewer limitations for future development.conclusion: the assessment of natural criteria has revealed that several settlements in the jajrud watershed, including the cities of fesham, migun, and ahar, are situated in areas unsuitable for development due to ecological weakness and vulnerability to natural hazards. these findings underscore the need for strategic planning and development in the region. innovation: the assessment of environmental potential, along with its possible limitations and risks, in the jajrood watershed, a growing region with a special natural, economic, and communication situation, is considered an innovation of future research.