ارزیابی سطح توسعه سامانه‌های تولید قارچ خوراکی در ایران در بازه 1395 تا 1400

شناسایی مناطق توسعه‌یافته و یا محروم و توسعه‌نیافته در تولید یک محصول امری مهم و اساسی در جهت اتخاذ راهبردهای توسعه ملی و منطقه‌ای به شمار می‌رود که هدف عمده آن کاهش نابرابری بین‌منطقه‌ای و درون‌منطقه‌ای در تولید و دسترسی به محصولات کشاورزی است. رتبه‌بندی مناطق بر اساس درجه توسعه‌یافتگی صنایع کشاورزی آن اغلب به‌عنوان یک مسئله چندشاخصه مطرح می‌شود که روش‌های مختلفی برای مواجهه با آن وجود دارد. هدف از این پژوهش، ارزیابی سطح توسعه‌یافتگی سامانه‌های تولید قارچ خوراکی در استان‌های کشور و رتبه‌بندی آن‌ها در دو مقطع زمانی سال 1395 و 1400 با استفاده از روش تصمیم‌گیری چندشاخصه تاپسیس است. بدین‌منظور 77 شاخص مختلف مورداستفاده قرار گرفت. وزن این شاخص‌ها با بهره‌گیری از روش آنتروپی شانون محاسبه شد. تحلیل شاخص‌های مختلف در این مطالعه، نابرابری میان استان‌ها ازنظر سطح توسعه‌یافتگی سامانه‌های پرورش قارچ خوراکی را نشان می‌دهد. با توجه به فسادپذیری قارچ و هزینه بالای حمل آن، عدم توسعه متوازن سامانه‌های تولید قارچ در استان‌های کشور باعث ایجاد نابرابری در دسترسی مصرف‌کنندگان به این محصول در سطح کشور شده است. نتایج نشان می‌دهد به‌طورکلی وضعیت استان‌های تولیدکننده در طول بازه موردبررسی بهبودیافته است. استان‌های شامل رتبه‌های پایین نیازمند اتخاذ سیاست‌ها و انجام اقدامات مناسب هستند تا بتوانند زمینه توسعه متعادل ملی و منطقه‌ای در تولید و توزیع این محصول را ایجاد کنند. ارزیابی سطح توسعه‌یافتگی استان‌ها می‌تواند به بهبود مدیریت سامانه‌های تولید این محصول کمک کند و این صنعت را به سمت توسعه و بهره‌وری بیشتر هدایت کند.

evaluation of the development level of edible mushroom production systems in iran between 2016 and 2021

introductionin recent years, the lack of adequate regional assessment and classification has led to unequal investments and policies, resulting in polarization and disparities in the development of agricultural units. however, since agricultural products are produced, distributed, and consumed nationwide, analyzing production conditions across different agricultural systems can provide valuable insights for supply chain managers. a comprehensive evaluation of production system development across the country can enhance product quality, stabilize the supply chain, reduce costs, and improve overall efficiency and performance. these improvements are vital for advancing the agricultural sector and strengthening national competitiveness. in many regions, agriculture forms the backbone of the local economy, making regional equity and balanced development essential for sustainable agricultural growth.materials and methodsthis research was conducted with the aim of evaluating the development levels of different provinces of the country in the field of edible mushroom cultivation. the approach of this research is descriptive-analytical. the statistical population includes 31 provinces of iran, and the required data are based on the results of the 2016 and 2021 censuses of the statistical center of iran. following the initial review, indicators that emphasize the aspects of human power, infrastructure, performance, waste, economy, and energy were collected. weight estimation of indicators was done using shannon’s entropy method. the topsis method was used to assess and rank the provinces based on their level of development within the mushroom cultivation industry. the ranking operation was done using eight different index groups: infrastructure, consumption of inputs, value of consumption inputs, types of products and waste, value of payment types, value of product categories, value of energy consumption, and the number of employees and payments to them.results and discussionresults show that in 2016, the provinces were classified into three levels: relatively deprived of development, medium development, and relatively developed. apart from alborz province, which was placed at a relatively developed level, other provinces were placed at lower levels. by 2021, all provinces had made significant progress compared to 2016, elevating their development status so that none were classified as relatively deprived. furthermore, the number of provinces categorized as relatively privileged surged from just one in 2016 to eight by 2021. the findings revealed that the smaller, non-industrialized provinces exhibited greater development compared to their larger, industrialized counterparts.conclusionthe results showed that alborz province had the highest level of development, and semnan province had the lowest level of development of this industry in the country. the level of development and ranking of edible mushroom cultivation units in the provinces was obtained by using different categories of indicators and the topsis multi-criteria decision-making method. to enhance the production and productivity of cultivated edible mushrooms, it is essential to advance cultivation techniques and technologies through the expansion of research initiatives, educational programs, and extension activities.