مدل انعطاف‌پذیری خانواده بر اساس آیات و روایات

پژوهش کنونی با هدف طراحی مدل انعطاف‌پذیری خانواده بر اساس آیات و روایات انجام شد. روش پژوهش تحلیل کیفی محتوای متون دینی بود. منابع پژوهش قرآن کریم، تفاسیر، روایات و نمونه پژوهش، شامل گزاره‌های توصیفی و تبیینی مرتبط با حوزۀ معنایی انعطاف‌پذیری خانواده در آیات و روایات بود، که به شکل هدفمند انتخاب شد. پس از استخراج محتوای مرتبط با انعطاف‌پذیری خانواده در فرایند تحلیل داده‌ها، در قالب چهار مولفه، چهار حیطه، دو قطب و دو بعد کدگذاری و در نهایت در قالب یک مدل صورت‌بندی شد؛ سپس برای بررسی روایی محتوایی مدل انعطاف‌پذیری خانواده، از شاخص روایی محتوایی (cvi) و ضریب نسبی روایی محتوایی (cvr) استفاده شد و به 25 کارشناس ارجاع گردید. یافته‌ها نشان داد مدل انعطاف‌پذیری خانواده: الف) انعطاف‌پذیری خانواده بر اساس آیات و روایات، دارای چهار مولفه، دو بعد، دو قطب و چهار حیطه می‌باشد و قدرت تشخیص چهار نوع سیستم خانوادگی را دارد؛ ب) مولفه‌ها عبارت‌اند از: نرمی، آسان‌گیری، همراهی و موافقت؛ ج) دو بعد عبارت‌اند از: 1. بعد امور عرفی و شرعی غیرالزامی و 2. بعد شرعی الزامی؛ د) دو قطب عبارت‌اند از: 1. خانواده‌ انعطاف‌پذیر انعطاف‌ناپذیر و 2. خانواده‌ مقاوم سازش‌کار؛ ه.) حیطه‌ها عبارت‌اند از: 1. مدیریت و رهبری؛ 2. نقش‌ها؛ 3. قوانین؛ 4. گفت‌وگوها و مذاکرات؛ ه.) چهار نوع سیستم خانوادگی عبارت‌اند از: 1. خانواده‌ انعطاف‌پذیر مقاوم؛ 2. خانواده‌ انعطاف‌پذیر سازش‌کار؛ 3. خانواده‌ انعطاف‌ناپذیر مقاوم؛ 4. خانواده‌ انعطاف‌ناپذیر سازش‌کار.

the family flexibility model based on quranic verses and narrations

this qualitative content analysis aimed to design a family flexibility model based on quranic verses and narrations. sources included the quran, exegeses (tafsir), and hadiths; the research sample included purposively selected descriptive/explanatory propositions related to family flexibility. after extracting the content related to family resilience in the data analysis process, data were coded into four components, four domains, two poles, and two dimensions, forming a model. content validity index (cvi) and content validity ratio (cvr) were assessed by 25 experts. findings showed: (a) the family flexibility model comprises four components, two dimensions, two poles, and four domains, identifying four family systems; (b) the components include: gentleness, leniency, companionship, agreement; (c) the dimensions are: 1. non-mandatory customary/religious matters, 2. mandatory religious matters; (d) the poles are: 1. flexible–inflexible family, 2. resistant–compromising family; (e) domains include: 1. management/leadership, 2. roles, 3. rules, 4. dialogues/negotiations; (f) family systems: 1. flexible-resistant, 2. flexible-compromising, 3. inflexible-resistant, 4. inflexible-compromising.