رابطه‌ درون و بیرون خانه به روایت ساکنین زن؛ مطالعه موردی: خانه‌های بافت میانی شهر کرمانشاه

هدف: در پژوهش حاضر الگوهای کالبدی موثر بر شکل‌گیری رابطه‌ مناسب میان درون و بیرون خانه مورد سوال است. این الگوها کمک می‌کنند که ضمن حفظ حریم‌های درونی خانه، این مکان به بستر پیرامونی‌اش پیوند بخورد. ازآنجاکه میزان مطلوب رابطه درون خانه با بیرون تا حد زیادی به شیوه زندگی ساکنین مربوط می‌شود؛ پژوهش به یک حوزه مکانی-فرهنگی خاص یعنی بافت میانی شهر کرمانشاه محدود شده است. علت انتخاب این بافت، برخورداری اغلب خانه‌های بافت میانی از شرایط کالبدی تقویت‌کننده رابطه درون و بیرون برآمده از بررسی منابع مکتوب و جریان داشتن زندگی در این خانه‌ها است که از سویی امکان مطالعه هم‌زمان رفتار و کالبد را فراهم کرده و از سوی دیگر تعمیم‌پذیری نتایج به محیط‌های مسکونی با شیوه زندگی مشابه را افزایش می‌دهد. همچنین نسبت نزدیک زنان به‌خصوص زنان خانه‌دار با خانه سبب شده سوال از دریچه روایت ساکنین زن، به پاسخ نزدیک گردد. روش پژوهش: راهبرد پژوهش، تحلیل محتوای کیفی است. جمع‌آوری داده‌ها از‌طریق انجام مصاحبه باز با 16 نفر از زنان خانه‌دار ساکن 9 خانه از خانه‌های بافت میانی کرمانشاه، تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافته است. پس از تطبیق دادن کدهای اولیه حاصل از مصاحبه‌ها با نقشه‌های برداشت‌شده از خانه‌ها و مقوله‌بندی کدها بر اساس چهارچوب نظری پژوهش، نتایجی در پاسخ به سوالات به دست آمده است. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد، رابطه مناسب درون و بیرون خانه برای زنان ساکن در بافت میانی شهر کرمانشاه، رابطه‌ای است که کنترل نوع و میزان آن در اختیار ساکنین خانه باشد؛ بنا‌بر‌این هرقدر در خانه‌ای فضاها ازنظر میزان ارتباط با بیرون متنوع‌تر باشند، آن خانه در شکل دادن به رابطه مطلوب درون با بیرون کارآمدتر است. نتیجه‌گیری: در خانه‌های موردبررسی سه سطح از ارتباط میان فضاهای درونی با بیرون دیده می‌شود. همچنین دو دسته الگوی کالبدی یعنی «لایه‌بندی فضایی» و «پنجره‌ها» به تحقق رابطه مطلوب میان درون و بیرون کمک می‌کنند؛ «لایه‌بندی فضایی» به معنای قرارگیری بخش‌های خصوصی خانه (اتاق‌خواب و نشیمن) در عمق و طبقات بالاتر و هم‌جوار شدن دیگر فضاهای خانه با معبر است. همچنین «پنجره‌‌های» هم‌جوار با بیرون، در مقیاس خرد بر کیفیت رابطه درون و بیرون تاثیرگذارند. علاوه بر این به‌واسطه حضور بلندمدت زن (مادر) در آشپزخانه این فضا به قلب خانه تبدیل شده و نوع و میزان ارتباط آن با بیرون تا حد زیادی تعیین‌کننده نوع و میزان ارتباط خانه بابیرون است.

the relationship between inside and outside of the house according to the narrative of female residents; case study; houses in middle urban fabric of kermanshah

objective: this study examines the physical patterns that influence the formation of an appropriate relationship between the inside and outside of the house. these patterns help to maintain the privacy of the house and also to connect this place to its outside environment. since the optimal level of the relationship between the inside and the outside of the house is related to the lifestyle of the inhabitants، the research is limited to a specific spatial-cultural area، namely the middle fabric of kermanshah. the close relationship of women، especially housewives، with the house has led to the research question being closer to being answered through the narrative of the female residents.method: the research method is qualitative content analysis. data collection was continued through open-ended interviews with 16 housewives living in 9 houses in the middle fabric of kermanshah until reaching theoretical saturation. after matching the initial findings from the interviews with the maps taken from the houses، open and axial coding was carried out.results: indicates that the optimal relationship between the inside and outside of the house is one that is controlled by the house inhabitants، i.e. from the inside to the outside; the more diverse the spaces in a house are in terms of the degree of connection with the outside، the more efficient that house is in shaping the desired relationship between the inside and outside. also، two categories of physical patterns، namely spatial layering and windows، help to achieve the desired relationship between inside and outside; the former، realized at horizontal and vertical levels and at macro and intermediate scales، denotes the placement of the private parts of the house (living and sleeping parts) at depth and upstairs، as well as other house spaces، including open، semi-open and closed spaces، adjacent to pathways، making these spaces a buffer for private spaces. meanwhile، the position، size، depth، proportions، insulation or lack thereof، the ability to open or close 'windows' and their adjacency to the outside can affect the quality of the inside-outside relationship on a micro scale.conclusions: another important finding is that in these houses، due to the long-term presence of the woman (mother) in the kitchen، this space has become the heart of the house and it is one of the most effective spaces that، when adjoined to the outside، helps to strengthen the inside-outside relationship.