تحلیل تناسبات هندسی خانه‌های تاریخی اهواز

هدف: تحلیل بناهای سنتی ایرانی از منظر دانش هندسه نشان می‌دهد که در معماری سنتی ایران تناسبات، از جمله نسبت زرین، در وجوه مختلف از جمله الگوهای معماری و هندسی، مقاطع، طراحی پلان‌ها و مشخصات سازه‌ای نقش پررنگی داشته است. در حقیقت، هندسه ابزاری است که می‌تواند در معماری نظم ایجاد کند و در برقراری ارتباط آگاهانه بین اجزای تشکیل‌دهندۀ بنا موثر باشد تا امکان بروز یکپارچگی فضا که ترکیبی هدفمند، هندسی و مبتنی بر خلاقیت است، در عین مرکب‌بودن، پدید آید. در معماری سنتی ایرانی، تناسب به سبب فراهم‌کردن گونه‌ای از معماری که بر مبنای برداشت سلیقه‌ای نبوده، بر کیفیت درک بنا، مثلاً خانه، موثر بوده است. در بین تعالیم معماری ایرانی، دو تئوری «مستطیل طلایی ایرانی» و «گز و پیمون» کاربست و تعریف بیشتری دارند. روش تحقیق: در این پژوهش، با روش توصیفی‌‌تحلیلی و با مطالعه دربارۀ فضاهای پنج‌دری، سه‌دری و حیاط خانه‌های تاریخی اهواز، درستی این تئوری ارزیابی شده است.این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که کدامیک از سیستم‌های برقراری تناسب در هندسۀ خانه‌های تاریخی اهواز استفاده شده است؟ یافته‌ها:در مقاله‌ حاضر، صحت این فرضیه با مطالعه فضاهای پنج‌دری، سه‌دری و حیاط در خانه‌های تاریخی شهر اهواز مربوط به دوره‌ قاجار و پهلوی بررسی شده است. ابعاد و اندازه برداشت و داده‌های آماری به کمک نرم‌افزار spss تحلیل شد. برای تشخیص عادی‌بودن داده‌های به‌دست‌آمده از آزمون کولموگروف‌‌اسمیرنوف و با توجه ‌به عادی‌بودن داده‌ها به منظور پاسخ به فرضیه‌های پژوهش از آزمون‌های پارامتریک استفاده شده است. نتیجه‌گیری: با درنظرگرفتن وضعیت واقعی و الگوی پلان منازل اهواز، ضریب تغییرات مقادیر به‌دست‌آمده از گز و پیمون نسبت به مقادیر به‌دست‌آمده از مستطیل طلایی ایرانی کمتر و مقادیر آن به مقادیر واقعی نزدیک‌تر‌ است. این فرضیه به‌ عنوان نظریۀ اصلی استفاده‌شده در هندسۀ خانه‌های مورد بررسی پذیرفته می‌شود.

analyzing the proportions of spatial geometry of ahwaz historic houses

objective: this research evaluates the validity of the hypothesis by investigating the five-door rooms، three-door rooms، and courtyards of historic houses in ahvaz. the study aims to answer the question of which adjustment systems of proportions are utilized in the geometry of these historic houses. to assess the normality of the obtained data، the kolmogorov-smirnov test was employed. given the normality of the data، parametric tests were utilized to address the research hypotheses. method: among the teachings of iranian architecture، two theories—iranian golden rectangle and guz and module—have been particularly influential. this research evaluates the validity of the hypothesis by examining the five-door rooms، three-door rooms، and courtyards of ahvaz historic houses. the study seeks to determine which adjustment systems of proportions are applied in the geometry of these structures. the kolmogorov-smirnov test was used to assess the normality of the data، and parametric tests were implemented based on this normality to test the research hypotheses.results: considering the actual conditions and plan patterns of ahvaz houses، the variation coefficients derived from guz and module were found to be lower and closer to the real values compared to those obtained from the iranian golden rectangle. this supports the acceptance of the guz and module hypothesis as the primary theory applied in the geometry of the investigated houses. conclusions: previous research on the geometry and proportions of historical houses indicates that architects aimed to align the dimensions of spaces as closely as possible to specific geometric proportions. this study assessed the extent to which golden rectangle proportions have been utilized in qajar-era houses in ahvaz.