بررسی کارکرد بادگیر یک‌طرفه در تهویه طبیعی مسکن روستایی استان یزد؛ مطالعۀ موردی: روستای بُندرآباد شهرستان اشکذر

هدف: امروزه تحقیق بر روی کارکرد بادگیرها به عنوان سامانه غیرفعال در پهنه گرم‌وخشک مسکن روستایی کشور جهت برقراری شرایط آسایش حرارتی بسیار حائز اهمیت است. بادگیرها به عنوان یک عنصر اقلیمی در ساخت‌وسازهای جدید جایگاه پیشین خود را از دست داده‌اند و بومیان مناطق گرم‌وخشک به جای این‌گونه اندام‌ها به سیستم‌های سرمایشی متداول نظیر کولر آبی و گازی روی آورده‌اند. یکی از مظاهر معماری بومی در کشورمان در پهنه گرم‌وخشک، استان یزد است. هدف این پژوهش بررسی تاثیر بادگیر یک‌طرفه در تامین آسایش حرارتی از طریق تهویه طبیعی در مسکن روستایی این استان است. روش پژوهش: در این پژوهش، ابتدا به روش کیفی به صورت توصیفی‌‌تحلیلی و سپس با مطالعات میدانی از الگوی مسکن روستایی این پهنه (روستای بُندُرآباد) به بررسی روش‌های استفاده از باد در تهویه طبیعی این پهنه با استفاده از اندام اقلیمی بادگیر پرداخته شد. متغیر وابسته پژوهش آسایش حرارتی و متغیر مستقل سرعت باد است. در ادامه با استفاده از نرم‌افزار‌های تحلیل دینامیک سیالاتی محاسباتی (cfd)‌ به بررسی رابطه بین متغیرها پرداخته شده‌ است که در نهایت به بررسی تاثیر حالت‌های مختلف بادگیر یعنی وضع موجود، افزایش ارتفاع پایه بادگیر به میزان دو متر و کاهش ارتفاع پایه بادگیر (دو متر) منجر شد. یافته‌ها: مطالعات نشان می‌دهد عملکرد بادگیر در حالت وضع موجود که در ارتفاع چهارمتری از کف بام قرار دارد و باد به صورت عمود بر دهانه بادگیر وارد می‌شود بهترین عملکرد را دارد و در حالت ارتفاع بیشتر با وجود این‌که سرعت جریان باد در فضای مورد بررسی بیشتر است، اما سرعت جریان باد در محدوده‌ای است که ایجاد جریان‌های نامنظم در فضای مذکور (تابستان‌نشین) ایجاد می‌کند. با بررسی حالت‌ دیگر (ارتفاع کمتر بادگیر) در بررسی شبیه‌سازی‌ها مشاهده گردید که با کم‌شدن ارتفاع، سرعت باد در فضای تابستان‌نشین کاهش می‌یابد و عملکرد مورد قبولی را ندارد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سایر اجزا در کالبد ساختمان در تکمیل فرآیند آسایش حرارتی موثر بوده و با حذف هر یک از آنها، فرآیند مذکور ناقص می‌ماند. نتیجه‌گیری: پیشنهاد می‌گردد در این نوع مسکن از ایجاد روزنه‌های بزرگ در دیوار اتاق‌های تابستانی خودداری گردد و به جای آن از دهانه‌های کوچک استفاده شود که نقش تکمیلی در فرآیند تهویه طبیعی را فراهم می‌سازند؛ زیرا ایجاد دهانه‌های بزرگ باعث کاهش فشار منفی در اتاق مورد بررسی شده و فرآیند آسایش حرارتی را مختل می‌سازد.

investigating the function of one-way windcatcher in the natural ventilation of rural housing in yazd province; case study: bondorabad village، ashkazar city

objective: the importance of utilizing technologies compatible with the natural environment and renewable energy sources in line with the studied climate is increasingly recognized. this research focuses on the study of wind behavior and the function of windcatchers as a passive system for creating natural ventilation in hot and dry zones، addressing the thermal comfort requirements of residents. ventilators، once a significant climatic architectural element in new constructions—particularly in rural areas—have lost their prominence، as inhabitants of hot and dry regions have shifted to conventional cooling systems such as water and gas coolers. one such area is yazd province، where traditional housing reflects its cultural identity. this article aims to investigate the impact of one-way windcatchers on providing thermal comfort in rural housing through natural ventilation in yazd province. method: this article employs a qualitative research method in a descriptive-analytical approach، beginning with field observations of common patterns in rural housing within bondorabad village. the study investigates the methods of utilizing wind for natural ventilation in this region. the dependent variable is thermal comfort، while the independent variable is wind speed. subsequently، computational fluid dynamics (cfd) analysis software is used to explore the relationship between these variables، examining different configurations of the windcatcher: the current height، an increased height of two meters، and a decreased base height of two meters.results: the findings indicate that the performance of the windcatcher is optimal when situated four meters above the roof، with wind entering perpendicularly to its opening. however، simulations reveal that under certain conditions، wind flow speed can create irregular currents in the space during summer. furthermore، as the height of the windcatcher decreases، wind speed diminishes in the summer area، leading to suboptimal performance. conclusions: it is recommended that the performance of existing buildings be considered in future constructions، particularly regarding the placement of openings and the internal design of the windcatcher.