پژوهشی در معماری دستکند مسجد جامع روستای عنصرود، اسکو، آذربایجان شرقی، ایران

هدف: معماری دستکند دامنه سهند درﺑﺮدارﻧﺪۀ تعداد زیادی سازه‌های صخره‌کند اﺳﺖ که تا کنون تعدادی محدودی از آن‌ها مورد مطالعه و پژوهش قرار گرفته اند. بیشترین مطالعه ای که در این خصوص صورت گرفته است به طور کلی در مورد سازه ها یا با جزئیات بیشتر در مورد معماری صخره کند موجود در کندوان است که از جنبه های مختلفی بر روی آن تحقیق صورت گرفته است. سازه‌های معماری صخره ای در ﮐﻨﺎر آثاری همانند مساجد، حمام‌ها و مجموعه‌های دیﮕﺮ، بخش‌های ﻣﻬﻤﯽ از ﭘﯿﮑﺮۀ معماری دستکند را ﺗﺸﮑﯿﻞ می‌دهند. از این‌ رو ﺷﻨﺎﺧﺖ دقیق‌تر معماری صخره‌ای هر کدام از آن‌ها از جمله اﻟﮕﻮ، ﻧﺤﻮۀ شکل‌گیری، ساختار و ﺟﺎیﮕﺎﻫﯽ ﮐﻪ به لحاظ سازه ای، اجتماعی و طبیعی از آن ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ، اﻫﻤﯿﺖ بسزایی دارد. هدف و تمرکز اصلی این پژوهشْ بررسی و گونه‌شناسی مسجد صخره‌ای عنصرود واقع در روستایی در دامنه کوه‌های آتش‌فشانی سهند است که از دوره های پیش باقی مانده و همواره در حال استفاده و دارای کاربرد است. سوالات پیگیری‌شده آن شامل چیستنی ویژگی‌های معماری دستکند مسجد عنصرود و چگونگی الگوهای آسیب و عوامل تخریبی که موجودیت بنا را با مخاطره روبه‌رو کرده است. روش پژوهش: طریقۀ رسیدن به این پرسش ها و در نهایت حصول هدف مطالعه، به شیوۀ مطالعات میدانی و مرور منابع موجود بوده و طی ایﻦ پژوهش که به ﺷﻨﺎﺧﺖ اﻟﮕﻮﻫﺎ و ﻧﺤﻮۀ کنار هم ﻗﺮارﮔﯿﺮی اﺟﺰا و ﻓﻀﺎﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﻣﺴﺟﺪ متمرکز است، به روش ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ‌‌ﺗﺎریﺨﯽ و ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ پیمایش‌های ﻣﯿﺪاﻧﯽ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ و تلاش ﺷﺪه ﺗﺎ ﻃﺮح و ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﺴﺟﺪ مطالعه شود. یافته‌ها: ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت صورت‌گرفته ﻧﺸﺎن می‌دهند که نوع معماری مسجد همانند سازه‌های صخره‌ای از نوع دستکند و در دو فضای مجزای زنانه و مردانه بوده و بخش زنانه در قسمت پیشین و ارتفاع بالاتری از بخش مردانه قرار دارد. نتیجه‌گیری: همچنین مداخلات صورت‌گرفته در مسجد اعم از خدشه‌واردکردن به اصالت بنا با استفاده از ملاط‌ها و مصالح غیرمرمتی و همچنین کندوکاو برای بزرگ‌ترکردن فضا و در نتیجه کاهش ضخامت دیواره‌هاست که در کنار عوامل محیطی می‌تواند از پرمخاطره‌ترین عوامل باشد.

a research on the architecture of the jame man-made mosque in ansarood village، oskou، east azerbaijan، iran

objective: the dastkand architecture of the sahand hillside includes a large number of steep rock structures، a limited number of which have been studied and researched so far. most of the studies that have been done in this regard are generally about the structures or in more detail about the rock architecture in kandavan، which has been researched from various aspects. rock architectural structures، along with works such as mosques، baths and other collections، form important parts of dastkand (hand- made) architecture. therefore، it is very important to know the rock architecture of each of them in detail، including the pattern، the way of formation، the structure and the place they have in terms of structure، social and natural. the main goal and focus of this research is to investigate and typology of the rock mosque of ansarood، located in a village in the foothills of the sahand volcanic mountains، which remains from the past and is always in use. the follow-up questions include what are the unique architectural features of ansarood mosque and how are the patterns of damage and destruction factors that have threatened the sustainability of the building. method: the way to reach these questions and finally achieve the purpose of the study is through field studies and review of available sources، and during this research، which is focused on recognizing the patterns and the way of putting together the main parts and spaces of the mosque، in the method a descriptive-historical description was made along with field surveys and an attempt was made to study the design and composition of the mosque. results: the conducted studies show that the architecture of the mosque is similar to the rock structures of the with their own hand type، and it is in two separate spaces for women and men، and the women's section is located in the front part and at a higher pleace than the male section. conclusions: also، the interventions made in the mosque، including damaging the originality of the building by using mortars and non-repair materials، as well as digging to enlarge the space and thus reducing the thickness of the walls، are among the most dangerous factors along with the environmental factors.