بررسی ابعاد تاب‌آوری محلی در مواجهه با خشک‌سالی؛ مطالعه موردی: شهرستان قلعه گنج استان کرمان

هدف: وقوع خشکسالی‌های اخیر در ایران و شدت خسارت‌های وارد شده از ادامه آسیب‌پذیری نقاط شهری و روستایی حکایت می‌کند. کاهش آسیب‌پذیری روستائیان و شهرنشینان از‌طریق افزایش سطح تاب‌آوری و ارتقای انعطاف‌پذیری در برابر پیامدهای طبیعی ازجمله خشک‌سالی می‌تواند یکی از ویژگی‌های مدیریت، برنامه‌ریزی و توسعه باشد که این امر از‌طریق شناسایی عوامل تاثیرگذار بر تقویت تاب‌آوری امکان‌پذیر است. از آنجا که هدف تاب‌آوری، کنترل، کاهش آثار و پیامدهای مخاطرات و همچنین استفاده از این تهدیدها به‌عنوان فرصت است، پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل شاخص‌های خشک‌سالی در ارتباط با تاب‌آوری محلی به دنبال تحقق این موضوع انجام گردید. این پژوهش ازلحاظ هدف، کاربردی و بر اساس ماهیت، توصیفی - تحلیلی است. روش پژوهش: جامعه آماری شهرستان قلعه گنج استان کرمان با 495/ 74 نفر جمعیت است. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران به تعداد 453 نفر به صورت تصادفی برآورد گردید و به‌تناسب تعداد جمعیت هر بخش بین آن‌ها تقسیم شد. جهت گردآوری داده‌های موردنیاز از دو روش کتابخانه‌ای و میدانی استفاده شد. یافته‌ها: به‌منظور تحلیل موضوع و تنظیم پرسش‌نامه، چهارچوبی از شاخص‌های خشک‌سالی در قالب 39 گویه و ده شاخص تاب‌آوری انتخاب و تدوین شد. روایی صوری و محتوایی پرسش‌نامه به‌وسیله گروه متخصصان و کارشناسان و نیز روایی سازه تحلیل عاملی اکتشافی مورد تایید قرار گرفت. میزان پایایی کل به‌وسیله آلفای کرونباخ 0/89 برآورد شد. نتیجه‌گیری: نتایج نشانگر این است که سرمایه انسانی و سرمایه اجتماعی بیشترین تاثیر را در تاب‌آوری در مقابل خشک‌سالی دارند. شاخص‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی نیز ازجمله عوامل اثرگذار بر روی تاب‌آوری محلی شهرستان قلعه گنج محسوب می‌شوند. ابعاد تاب‌آوری با میزان 0/41 بر توسعه پایدار اثرگذار است. تاب‌آوری جامعه قلعه گنج نسبت به تاب‌آوری کلی از وضعیت مطلوبی برخوردار است؛ بنابراین لازم است ابعاد مختلف و زیربنایی تاب آوری در مواجهه با خشکسالی مشخص شود تا عموم مردم در برابر این وقایع تحمل‌پذیر شوند.

investigating the dimensions of local resilience in the face of drought; case study: qaleganj city, kerman province

the occurrence of recent droughts in iran and the severity of the damages indicate the continued vulnerability of urban and rural areas. reducing the vulnerability of rural and urban residents by increasing the level of resilience and promoting flexibility against natural consequences such as drought can be one of the features of management, planning and development, which is possible by identifying factors influencing resilience. since the goal of resilience is to control and reduce the effects and consequences of hazards and also to use these threats as opportunities, the present research was conducted with the aim of investigating and analyzing drought indicators in relation to local resilience in order to realize this issue. this research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in nature.the statistical population of qaleganj city of kerman province is 74.495 people. based on cochran's formula, the sample size was randomly estimated as 453 people and was divided among them according to the population of each section. two library and field methods were used to collect the required data.in order to analyze the issue and prepare the questionnaire, a framework of drought indicators was selected and compiled in the form of 39 items and ten resilience indicators. the form and content validity of the questionnaire was confirmed by the group of specialists and experts, as well as the construct validity of the exploratory factor analysis. the total reliability was estimated by cronbach's alpha as 0.89.the results show that human capital and social capital have the greatest impact on resilience against drought. various socio-economic and social indicators are considered to be among the influencing factors on the local resilience of qaleganj city. dimensions of resilience with a rate of 0.41 have an effect on sustainable development. the resilience of qalaganj community has a favorable situation compared to the overall resilience. therefore, it is necessary to address the various and basic aspects of drought in order to make the public more tolerant of these events.