نتایج تجاری مناسبات حکّام کرمان و اُمرای محلّی خلیج فارس(قرون پنجم و ششم ه.ق)

با تسلط سلجوقیان بر ایالت کرمان و شکل‌گیری حکومت سلاجقه کرمان طی قرن پنجم قمری و به‌ویژه از زمان قدرت‌گیری ملک تورانشاه سلجوقی در این سرزمین، به‌تدریج تحولی مهم در ساختار اقتصادی نواحی جنوبی ایران و تجارت میان بنادر و جزایر خلیج فارس با سایر مرکز تجاری بیرون از مرزهای ایران، نظیر بنادر شبه‌قارۀ هند و چین صورت پذیرفت. سیراف که تا این زمان مهم‌ترین نقش را در تجارت ایران، هند و چین داشت، با تسلط ملک تورانشاه سلجوقی بر جزیرۀ کیش و تلاش برای رونق تجاریِ این جزیره، به مرور جایگاه خود را از دست داد؛ روندی که در عهد جانشینانِ ملک تورانشاه نیز دنبال شد. از همین رو، نوشتار حاضر با کاربست روش تاریخی و شیوه  توصیفی-تحلیلی و همچنین با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای، بر آن بوده است تا ضمن اشاره به پیشینه تجاری خلیج فارس قبل از رونق یافتن جزیره کیش، نتایج روابط حکام سلجوقی و امرای محلی خلیج فارس بر وضع تجارت نواحی جنوبی ایران را مورد واکاوی قرار دهد و پاسخی برای پرسش ذیل بیابد: نقش سلجوقیان کرمان در رونق یا رکود تجاری خلیج فارس (به‌ویژه جزیره کیش) چه بوده و خط سیر تجاری میان جزایر و بنادر این آبراه با مراکز تجاری درون کرمان و شبه‌قاره هند و چین چگونه بود؟ یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که حمایت سلجوقیان کرمان از ملوک بنی‌قیصرِ کیش، نه تنها موجبات تحکیم قدرت سیاسی آنها را فراهم کرد، بلکه باعث گردید این جزیره رونق تجاری روزافزونی بیابد و جایگاه پیشین سیراف را از آن خود سازد. از همین رو، با تسلط سلجوقیان بر کیش، هرمز و بندر تیز (تیس)، خط سیری جدید برای ردّ و بدل کردن کالاهای تجاری درون قلمرو سلجوقیان کرمان با حوزۀ خلیج فارس و شبه‌قاره هند فراهم گردید.

the commercial results of the relations between the rulers of kerman and the local rulers of the persian gulf during the 5th and 6th centuries ah

with the formation of the saljuqid government in kerman during the 5th century ah، especially since the saljuq king turanshah، a significant transformation gradually took place in the economic structure of the southern regions of iran and the trade between the ports and islands of the persian gulf، and foreign commercial centers،such as india and china. therefore، the present article، using the historical method andlibrary studies، aims to analyze the results of the relations between the saljuq rulersand the local rulers of the persian gulf on the trade situation in the southern regionsof iran. the research findings indicate that the support of the saljuqid support of thekings of bani qaisar of kish strengthened their political power and caused this islandto become more prosperous and replace siraf.