نقش و کارکرد وزرای ایالت و ولایت در دوره قاجاریه تا پایان دوره ناصرالدین شاه(1313-1210ق.)

نظام اداری هر کشوری از دیرباز در تداوم و ثبات هر حکومت تاثیر فراوان داشته است. در این میان، چگونگی ادارۀ ایالات یا به عبارتی نظام ایالات، از اهمیت زیادی برخوردار بوده است. میزان این اهمیت با توجه به نقش ایالات در حفظ امنیت و سهم آنها در تامین نیازهای مالی کشور، افزایش می‌یافت. تقسیم‌بندی کشوری و نظام اداری ایالات و ولایات در ایران سابقه‌ای طولانی دارد و از دورۀ هخامنشی در کشور شکل گرفته است. حکومت‌های ایرانی در دورۀ اسلامی نیز از نظام منسجم اداری برای ادارۀ امور ایالات بهره گرفته‌اند. این نظام‌بندی‌ها در دورۀ صفوی شکل منسجم‌تری به خود گرفت. مناصبی چون حاکم، وزیر و مستوفی در نظام اداری ایالات در دوره اسلامی به چشم می‌خورد. این پژوهش به روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی و همچنین با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی، به دنبال بررسی جایگاه وزرای ایالت و ولایت و کارکرد آنان در دورۀ قاجاریه تا پایان دوره ناصری است.  نتایج تحقیق حاکی از آن است که وزاری ایالت پس از حکام از بالاترین جایگاه سیاسی در ایالات و ولایات در این دوره از حکومت قاجاریه برخوردار بودند. درواقع، وزرا در این دوره با توجه به انتصاب  شاهزادگان در راس نظام سیاسی و اداری ایالات و ناکارآمدی آنان، به تمامی امور سیاسی و اداری ایالات و ولایات رسیدگی می‌کردند. وظایف و کارکردهای وزرا شامل رسیدگی به امور نظامی، حضور در جنگ‌ها، رسیدگی به امور مالی و مالیات‌ها، ادارۀ امور مربوط به زمین‌های خالصه و کشاورزی و ساماندهی امور اداری ایالات و ولایات بوده است.

the role and function of the ministry of state and province in the qajar period until the nāser al-din shāh era (1210-1313 a.h/ 1792-1895 a.d)

the administrative system of the provinces and counties affected the continuity of government. in the islamic period, iranian governments used a coherent administrativesystem to manage the affairs of the provinces and counties. one of the officials in the administrative structure of the states and provinces was the ministry official. thisresearch, using a historical method and descriptive-analytical approach and employinglibrary and documentary studies, seeks to examine the position and function of theminister of provinces and counties during the qajar period until the end of the reignof nāser al-din shāh. the findings of this research show that ministers of theprovinces and counties were officials elected directly by the central government. theyheld the highest rank in the provinces and counties after the governor. the minister ofprovinces and counties cooperated with the governor in political, administrative, andfinancial decisions. if the ruler was young, the minister was responsible for managingall the affairs of the provinces and counties.