نقد رویکرد تاریخی انتقادی فهم قرآن (پژوهش موردی کتاب قرآن ومورخان)

این مقاله به نقد و بررسی دیدگاه‌های قرآنی محمدعلی امیرمعزی در کتاب «قرآن مورخان» می‌پردازد. در این اثر، امیرمعزی با به‌کارگیری رویکرد تاریخی-انتقادی به تحلیل قرآن و روند شکل‌گیری آن می‌پردازد و با استفاده از روش‌های مدرن قرآن‌پژوهی، سعی در بازخوانی تاریخ قرآن و بررسی تحولات متن آن دارد. هدف پژوهش تحلیل و نقد نظرات وی در حوزه‌های تاریخمندی قرآن، تحولات متنی و ارتباط قرآن با تاریخ است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی-انتقادی اجرا شده است. در گام نخست، نظرات مطرح‌شده در کتاب «قرآن مورخان» به دقت مورد بررسی قرار گرفته و سپس با استناد به منابع معتبر اسلامی و غیراسلامی – از جمله تفاسیر سنتی، آثار قرآن‌پژوهان معاصر و تحقیقات تاریخی – نقد و ارزیابی شده است. علاوه بر این، مقایسه‌ای میان دیدگاه‌های امیرمعزی و سایر قرآن‌پژوهان معاصری مانند نصر حامد ابوزید، پاتریشیا کرون و مونتگومری وات صورت گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که امیرمعزی با تکیه بر روش‌های تاریخی-انتقادی موفق به بازخوانی تاریخ قرآن شده است؛ اما برخی از استدلال‌های وی پیرامون تاریخمندی قرآن و تحولات متنی آن نیازمند بازنگری است و با شواهد تاریخی و تفسیری همخوانی کامل ندارد. اگرچه رویکرد نوآورانه او از جنبه‌های قابل توجهی برخوردار است، در برخی موارد نیز تفاوت‌های چشمگیری با منابع اولیه اسلامی و دیدگاه‌های سنتی به مشاهدات رسد. در نهایت، پژوهش حاضر بر این نکته تاکید دارد که کتاب «قرآن مورخان» اگرچه اثری ارزشمند در حوزه قرآن‌پژوهی مدرن محسوب می‌شود، اما برخی از ادعاهای آن نیازمند نقد و بازنگری می‌باشد. مقاله پیشنهاد می‌کند که برای دستیابی به درک بهتر تاریخ قرآن و تحولات آن، ترکیبی از روش‌های سنتی و مدرن به‌کار گرفته شود و دیدگاه‌های امیرمعزی در کنار سایر پژوهش‌های معاصر به‌صورت تطبیقی مورد بررسی قرار گیرد..

critique of the historical-critical approach to understanding the quran (case study: the book “the quran and historians”)

this article critically examines the qur’anic views presented by mohammad ali amir-moezzi in his book the qurʾān and its historians. in this work, amir-moezzi employs a historical-critical approach to analyze the qur’an and its formation, utilizing modern methods of qur’anic studies to re-read its history and textual developments. the aim of this study is to analyze and critique his views on the historicity of the qur’an, its textual evolution, and its relationship with history. the research employs an analytical-critical method, first closely examining the arguments put forth in the qurʾān and its historians, then evaluating them with reference to authoritative islamic and non-islamic sources — including classical commentaries, works of contemporary qur’anic scholars, and historical investigations. additionally, it compares amir-moezzi’s perspectives with those of other contemporary qur’anic researchers such as nasr hamid abu zayd, patricia crone, and montgomery watt. the findings indicate that while amir-moezzi successfully reconsiders the history of the qur’an through historical-critical methods, some of his arguments regarding its historicity and textual transformations require reconsideration, as they do not fully align with historical and exegetical evidence. although his innovative approach is noteworthy, in certain cases it markedly diverges from early islamic sources and traditional views. ultimately, this study emphasizes that although the qurʾān and its historians is a valuable work in the field of modern qur’anic studies, some of its claims warrant critical scrutiny and revision. the article suggests that to achieve a deeper understanding of the qur’an’s history and its developments, a combination of traditional and modern methods should be employed, and that amir-moezzi’s views be examined comparatively alongside other contemporary research.