«تیپ شخصیتی ناری» با تاکید بر مفهوم «نار» در قرآن کریم

هدف: این پژوهش با هدف بررسی و مفهوم‌شناسی «شخصیت ناسالم» در قرآن کریم با تاکید بر مفهوم «نار» انجام شده است. اهمیت موضوع در پیوند میان روانشناسی شخصیت و آموزه‌های قرآنی نهفته است، به‌ویژه در تبیین صفات منفی که انسان را به سوی ناسالمی سوق می‌دهند.روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش «تحلیل مضمون» صورت گرفت. مراحل شش‌گانه کلارک و براون به کار گرفته شد و تمامی آیات قرآنی مشتمل بر واژه «نار» مورد بررسی، کدگذاری و دسته‌بندی مضمون‌ها قرار گرفت.یافته‌ها: از میان 139 آیه حاوی واژه «نار»، 98 آیه واجد شرایط پژوهش شناسایی شد. تحلیل مضمون این آیات به 39 خرده‌مضمون، 4 مضمون محوری، 2 مضمون اصلی و یک مضمون فراگیر منتهی گردید. مضمون فراگیر «فراموشی خود واقعی» شناخته شد که در دو بعد «فراموشی مبدا» (عدم تفکر و عدم تذکر) و «فراموشی معاد» (عدم تعقل و عدم تدبر) نمود یافته است. این ابعاد در رفتارها و صفات گناه‌آلود انسان بازتاب می‌یابد.نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که «شخصیت ناری» در قرآن همان شخصیت ناسالم است که از فراموشی مبدا و معاد ناشی می‌شود. این تحلیل با آموزه‌های روایی و دیدگاه اندیشمندان اسلامی همسو است. وجه اشتراک قرآن و روانشناسی معاصر نیز در این است که هر دو، رفتار را برآیند شخصیت می‌دانند. بر این اساس، سلامت شخصیت در نگاه قرآنی در گرو ارتباط با منبع وحی و پرهیز از صفات ناری است

conceptualization of unhealthy personality with emphasis on the concept of “naar/ fire” in the holy quran

objective: this study aims to explore the concept of “unhealthy personality” (shakhsiyyah nāriyyah) in the qur’an with a focus on the concept of nār (fire). the importance lies in bridging personality psychology with qur’anic teachings, particularly in identifying traits that lead to spiritual and moral dysfunction.method: a qualitative approach was adopted, using thematic analysis based on the six-step process of clarke and braun. all qur’anic verses containing the word nār were collected, coded, and organized into thematic networks.results: out of 139 verses containing nār, 98 were eligible for analysis. thematic analysis yielded 39 sub-themes, 4 organizing themes, 2 main themes, and 1 overarching theme. the overarching theme was identified as “forgetting the true self,” which is manifested in two dimensions: forgetting the origin (absence of reflection and remembrance) and forgetting the destination (absence of reasoning and contemplation). these dimensions manifest in sinful behaviors and destructive traits.conclusions: the findings show that the qur’anic concept of “fire personality” represents the unhealthy personality, arising from neglect of both origin and afterlife. this aligns with islamic narrations and scholarly interpretations. the common ground between qur’anic and contemporary psychology lies in viewing behavior as the outcome of personality. from a qur’anic perspective, healthy personality requires connection to divine revelation and avoidance of traits associated with nār.