الگوی برنامه‌ریزی نبرد احد از منظر قرآن با تاکید بر آیات فقهی

هدف: این پژوهش با هدف استخراج الگوی برنامه‌ریزی جنگ احد بر اساس آیات قرآن کریم و تحلیل مدیریتی آن انجام شده است. اهمیت تحقیق در این است که قرآن با بازخوانی این واقعه تاریخی، الگویی جامع برای مدیریت بحران، تصمیم‌گیری استراتژیک و تحقق توازن میان منافع مادی و تعالی معنوی ارائه می‌دهد.روش: روش پژوهش ترکیبی و متشکل از سه رویکرد بوده است: 1) رویکرد اکتشافی برای شناسایی مفاهیم مدیریتی در آیات مرتبط با جنگ احد؛ 2) رویکرد فراترکیب برای یکپارچه‌سازی نتایج تحقیقات پیشین در حوزه مدیریت بحران و سیاست‌های قرآنی؛ 3) رویکرد استنطاقی برای تبیین متون مقدس از زوایای مختلف. داده‌ها از منابع قرآنی، تفسیری و مدیریتی گردآوری شده و از طریق ترسیم شبکه مضامین و تحلیل محتوایی بررسی گردید.یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که الگوی قرآنی برنامه‌ریزی در جنگ احد در چهار محور اساسی تجلی یافته است:1) تعیین اهداف توحیدمحور با توازن بین دستاوردهای دنیوی و تعالی اخروی؛ 2) تاکید بر گردآوری اطلاعات دقیق و موثق برای شناخت نقاط قوت و ضعف دشمن؛ 3) تصمیم‌گیری مشورتی همراه با قاطعیت رهبری، به‌منظور تقویت هماهنگی و انسجام؛ 4) نظارت و پیگیری مستمر در اجرای دستورات و اصلاح عملکرد نیروها. این یافته‌ها نشان می‌دهد که تلفیق عقلانیت و ایمان در مدیریت بحران، دوگانگی میان خرد ابزاری و معنویت را برطرف می‌سازد و الگویی جامع برای مدیریت سازمان‌های معاصر فراهم می‌کند.نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر بیانگر آن است که قرآن کریم با تحلیل نبرد احد، الگویی نظام‌مند و کارآمد برای مدیریت بحران‌ها ارائه کرده است. این الگو بر سه اصل اساسی جهان‌بینی توحیدی، انعطاف‌پذیری مدیریتی (مشورت همراه با قاطعیت)، و تلفیق خرد و ایمان استوار است. به‌کارگیری این الگو در عرصه‌های مختلف مانند منابع انسانی، فناوری و برنامه‌ریزی شهری می‌تواند به بهبود کارآمدی سازمانی، افزایش همبستگی اجتماعی و توسعه پایدار منجر شود. بدین ترتیب، تلفیق آموزه‌های قرآنی با اصول مدیریت مدرن، راهبردی نوین برای مواجهه با بحران‌های داخلی و بین‌المللی ارائه می‌دهد.

the planning model of the battle of uhud from the perspective of the quran and its managerial analysis

objective: this study aims to extract a qur’anic model of planning based on the events of the battle of uhud and its managerial analysis. the significance of this research lies in the fact that the qur’an, through its recounting of this historical event, offers a comprehensive framework for crisis management, strategic decision-making, and balancing material interests with spiritual elevation.method: the research adopts a mixed-method approach consisting of three components: (1) an exploratory approach to identify managerial concepts in qur’anic verses related to uhud; (2) a meta-synthesis approach to integrate previous findings in crisis management and qur’anic strategies; and (3) an interrogative approach to interpret sacred texts from different perspectives. data were collected from qur’anic, exegetical, and managerial sources and analyzed through thematic mapping and content analysis.results: findings indicate that the qur’anic planning model in the battle of uhud is reflected in four key dimensions:1. defining monotheistic-oriented goals that balance worldly achievements with spiritual and eternal objectives;2. emphasizing accurate and reliable information gathering to identify strengths and weaknesses of the enemy; 3. shūrā-based decision-making combined with leadership decisiveness to enhance coordination and cohesion; 4. continuous supervision and follow-up in executing decisions and correcting performance.these findings demonstrate that the integration of rationality and faith in crisis management dissolves the apparent dichotomy between reason and spirituality, providing a holistic model applicable to contemporary organizational management.conclusion: the study concludes that the qur’an, through its analysis of the battle of uhud, offers a systematic and effective framework for crisis planning and management. this model rests on three main pillars: a monotheistic worldview, managerial flexibility (consultation combined with decisiveness), and the integration of intellect and faith. applying this qur’anic model in fields such as human resources, technology, and urban planning can improve organizational efficiency, strengthen social cohesion, and promote sustainable development. thus, combining qur’anic principles with modern managerial practices provides an innovative strategy for addressing both internal and international crises.