تحلیل قرآنی ابعاد معنویت سازمانی

هدف معنویت سازمانی به عنوان یک رویکرد نوین در مدیریت از دهه 1980 میلادی مورد توجه قرار گرفت و موجب تغییر اساسی در ارزشها و بینش های سازمانی شد با وجود گسترش این مفهوم در ادبیات مدیریت بررسی معنویت سازمانی از منظر قرآن کریم کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین ابعاد معنویت سازمانی بر اساس آموزههای قرآنی انجام شد تا مدلی بومی و معنوی برای توسعه سازمانهای اسلامی ارائه دهد. روش پژوهش حاضر از نوع تحلیلی - اسنادی است داده ها از طریق جستجو در پایگاه های علمی داخلی و خارجی در حوزه معنویت و معنویت سازمانی گردآوری شد. سپس آیات قرآن کریم با تمرکز بر کلیدواژههایی نظیر «الله»، «ایمان»، «عمل صالح»، «تقوا» و «عبودیت» استخراج و تحلیل گردید برای تبیین دقیق تر مضامین قرآنی ازتفاسیر شیعی معتبر همچون المیزان و تفسیر نمونه استفاده شد.یافته ها: نتایج نشان داد که اگرچه واژه «معنویت» به طور مستقیم در قرآن نیامده است. اما مفاهیمی چون ایمان به خدا»، «عمل صالح»، «قلب سلیم»، «تقوا»، «حیات طیبه» و «قرب الهی» بنیان معنویت قرآنی را تشکیل میدهند. ابعاد معنویت سازمانی در قرآن شامل سه بخش اصلی است (1) بعد :فردی پرورش روح و روان (نور/37؛ شمس (10-7) معرفت افزایی ،(زمر /9) آرامش ،(رعد (28) واقع بینی نسبت به تواناییها (اسراء/70 (2) بعد :گروهی اتحاد و و انسجام اجتماعی (آل عمران (103) احسان و نیکوکاری ،(توبه/10 حسن ظن و طهارت در گفتار (نور/12؛ فرقان/63) 3)عد :سازمانی تعهد و مسئولیت پذیری ،(نساء/58) اعتدال رفتاری (نحل/90) تاب آوری طلاق) 2-3) شکوفایی و پایداری محیط ابراهیم/33)، نظام تشویق و تنبیه (مائده/38) نتیجه گیری: قرآن کریم معنویت را در پیوند با ایمان و عمل صالح میداند و بر این اساس سازمانها میتوانند محیطی ایجاد کنند که علاوه بر رشد حرفه ای کارکنان رشد معنوی آنان نیز محقق شود ابعاد سه گانه ،فردی ،گروهی و سازمانی معنویت سازمانی در قرآن راهبردی جامع برای بهبود رضایت شغلی، کاهش تعارضات افزایش تاب آوری سازمانی و ارتقای همسویی بین ارزشهای فردی و سازمانی فراهم میکند این چارچوب میتواند الگویی بومی و الهام بخش برای توسعه سازمانهای اسلامی و ارتقای کیفیت زندگی کاری کارکنان باشد.

explaining the dimensions of organizational spirituality based on the verses of the holy quran

objective: organizational spirituality has been recognized since the 1980s as a transformative approach in management, reshaping organizational values and perspectives. while numerous models have been proposed, limited studies have examined organizational spirituality through the lens of the qur’an. this study aims to identify and explain the dimensions of organizational spirituality based on qur’anic teachings, offering a culturally rooted model for islamic organizations.method: this research adopts a documentary–analytical approach. data were collected from domestic and international scientific databases on spirituality and workplace spirituality. relevant qur’anic verses related to spirituality and its organizational dimensions were extracted using key concepts such as allah, faith, righteous deeds, piety, and servitude. to enhance interpretation, classical shi’a exegeses such as al-mizan and tafsir al-namuneh were utilized.results: although the term “spirituality” does not explicitly appear in the qur’an, concepts such as faith in god, righteous action, a sound heart, piety, hayat tayyibah (pure life), and closeness to god constitute its essence. qur’anic organizational spirituality is categorized into three dimensions: 1) individual dimension: soul development (24:37; 91:7–10), knowledge seeking (39:9), inner peace (13:28), and self-realism(17: 70).  2) group dimension: unity and cohesion (3:103), benevolence (9:10), trust and purity in communication. (25: 63: 24:12). 3) organizational dimension: responsibility and accountability (4:58), moderation (16:90), resilience (65:2–3), sustainability (14:33), and balanced reward–punishment systems. (5: 38).conclusion: the qur’an emphasizes spirituality through the integration of faith and righteous deeds. accordingly, organizations inspired by qur’anic spirituality can provide an environment that fosters both professional and spiritual growth. the threefold dimensions—individual, group, and organizational—offer a comprehensive strategy to enhance job satisfaction, reduce conflicts, strengthen resilience, and align personal and organizational values. this qur’an-based framework can guide the development of islamic organizations and improve employees’ quality of work life.