بررسی روان‌شناختی عوامل امید‌ساز در جامعه از نگاه قرآن

با توجه به اینکه یکی از نیازهای اساسی جامعه برای پیشرفت و تعالی، امید (hope) و امیدواری (hopefulness) است؛ ضرورت داشت تا پژوهشی با نگاهی روان‌شناختی به عوامل امیدساز در جامعه، با تمرکز بر قرآن کریم، انجام شود. بنابراین، هدف پژوهش حاضر، بررسی روان‌شناختی عوامل امیدساز در جامعه از منظر قرآن کریم است. این پژوهش بر اساس روش تحلیل محتوای کیفی (qualitative content analysis) سامان یافته است؛ روشی پژوهشی که برای تفسیر ذهنی محتوای داده‌های متنی از طریق شناسایی مضامین به کار می‌رود. بدین منظور، منابع اسلامی و روان‌شناختی مورد مطالعه قرار گرفت و مطالب به‌صورت منطقی استخراج شدند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که از منظر قرآن و با یک نگاه روان‌شناختی، سه عامل شناختی، هیجانی و رفتاری در امیدسازی در جامعه موثر هستند. نتایج این پژوهش نشان داد که خداباوری، معادباوری، نیکو باوری و هدفمندی در زندگی از عوامل شناختی امیدساز در جامعه هستند. در حوزه عاطفی، به دو عامل تسلط بر هیجانات منفی و انتظار فرج اشاره شد. همچنین در حوزه رفتاری، عواملی همچون الگوگیری از امیدواران، حمایت اجتماعی، کاهش آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی، عملکرد صحیح دولت و عوامل سیاسی، و امر به معروف و نهی از منکر مورد توجه قرار گرفتند.

a psychological analysis of hope-inducing factors in society from the perspective of the holy quran

given that hope and optimism are fundamental necessities for societal progress and development, conducting a psychological study on hope-inducing factors in society, with a focus on the holy quran, was essential. therefore, this study aims to analyze the psychological factors that contribute to fostering hope in society from the quranic perspective. this research employs a qualitative content analysis approach, a research method used for the subjective interpretation of textual data through theme identification. islamic and psychological sources were examined, and the extracted data were logically categorized. the findings reveal that, from a psychological perspective and based on quranic teachings, three main factors—cognitive, emotional, and behavioral—play a crucial role in fostering hope in society. cognitive factors include belief in god, faith in the afterlife, positive thinking, and a sense of purpose in life. emotional factors emphasize the ability to regulate negative emotions and maintain hopeful anticipation of divine relief. behavioral factors involve following the example of hopeful individuals, social support, reducing socio-economic adversities, effective governance and political stability, and promoting amr bil ma'ruf and nahy anil munkar (enjoining good and forbidding evil). the results indicate that quranic teachings provide a well-structured psychological framework for fostering hope in society, addressing cognitive, emotional, and behavioral dimensions.