بررسی سنگ‌زایی و کانی‌شناسی مجموعه دگرگونی-آذرین درونی شمال بیجار، کردستان، ایران

مجموعه دگرگونی- آذرین درونی شمال بیجار بخشی از پهنه ساختاری سنندج-سیرجان است. توده گرانیتی منطقه از نظر سنگ‏‌شناسی ترکیب یکنواخت لویکومونزوگرانیتی دارد و با زنولیت‏‌هایی از سنگ‏‌های دگرگونی در بر‏‌گیرنده و دایک‏‌های آپلیتی همراه است. حضور بافت‏‌های گرانوفیری و پرتیتی گویای ژرفای کم این توده است. شواهدی مانند مرزهای مضرس و بازتبلور دینامیکی در کوارتزها و حضور فراوان بافت میرمکیتی، دگرریختی دمای بالا در این سنگ‏‌ها را نشان می‏‌دهند. گرانیت شمال بیجار به شدت پرآلومین و متعلق به سری کالک‏‌آلکالن پتاسیم بالاست و از گرانیت‏‌های مایل به نوع s به‌شمار می‌رود که با شواهد کانی‏‌شناسی نیز هماهنگی دارد؛ زیرا کانی‏‌های سازنده آن سرشار از آلومینیم هستند (مانند: آلبیت- الیگوکلاز، ارتوکلاز، مسکوویت و گارنت منگنزدار (اسپسارتین)). از دیگر سو، الگوی عنصرهای کمیاب خاکی آنها نیز نوعی تهی‏‌شدگی از mrees نشان می‏‌دهد که محصول جدایش کانی‏‌های فرومنیزیم مانند کلینوپیروکسن، هورنبلند و تیتانیت است. نتایج دماسنجی پلاژیوکلازهای لویکوگرانیت‏‌ها گویای دمای تبلور 500 تا 700 درجه سانتیگراد است. افزون‌بر این، توده یادشده از شمار گرانیتوئیدهای کمان آتشفشانی و یا برخورد قاره‏‌ای است که احتمالاً در پی فرورانش سنگ‌کره اقیانوسی نئوتتیس به زیر پهنه سنندج-سیرجان پدید آمده است. سنگ‏‌های دگرگونی میزبان توده گرانیتی متابازیت و متعلق به کرتاسه هستند که توده آذرین درونی گرانیتی درون آنها تزریق شده است. درجه دگرگونی در این سنگ‏‌ها در حد رخساره آمفیبولیت است. مرزهای مضرسی بلورهای کوارتز، کوارتزهای روبانی، آمفیبول‏‌های ماهی‏‌گون، پیدایش بافت گرانوبلاستیک و تبلور دوباره در بلورهای کوارتز از نشانه‌های دگرریختی شکل‏‌پذیر دما بالا در آنهاست. ترکیب شیمیایی کانی آمفیبول در متابازیت‏‌ها از نوع مگنزیوهورنبلند و پارگازیت است و پلاژیوکلاز نیز از نوع الیگوکلاز است. نتایج دما- فشارسنجیِ سنگ‏‌های دگرگونی به روش‏‌های گوناگون دمای 580 تا 718 درجه سانتیگراد و فشار 6.2 تا 15 کیلوبار را نشان می‏‌دهند. سنگ مادر این متابازیت‏‌ها غالباً از نوع بازالت‏‌های ساب‌آلکالن (توله‌ایتی) در کافت‏‌های قاره‏‌ای (با غنی‏‌شدگی متوسط lrees نسبت به hrees) است که پس از فرورانش حوضه اقیانوسی نئوتتیس به زیر پهنه سنندج-سیرجان دستخوش دگرگونی شده‏‌اند. بالاخره، دمای کمتر توده گرانیتی با نبود هاله دگرگونی در سنگ‏‌های دربرگیرنده متابازیتی تایید می‏‌شود.

petrogenetic and mineralogical constraints in metamorphic-plutonic complex of n-bijar, kordestan, iran

introductionthe sanandaj-sirjan metamorphic-magmatic zone (ssz) (with 1500 km in length and 150-200 km in width) along with the urumieh-dokhtar magmatic arc as well as the folded-thrust belt of zagros comprise the zagros orogeny in south west of iran. the ssz. based on the grade and age of metamorphism, has been divided into northern and southern subzones (ghasemi and talbot, 2006). the southern subzone are dominated by metamorphosed and deformed lithologies belonging to middle - upper triassic, whereas, the jurassic and the upper cretaceous metamorphic rocks as well as the felsic intrusions are more widespread in the northern subzone (moazzen et al. 2004; ghasemi and talbot, 2006; sepahi et al., 2014). the intrusions of ssz range in composition from gabbro to granite and are neoproterozoic to miocene in age. but the granitic bodies of jurassic (140-170 ma) are more abundant (hassanzadeh and wernicke, 2016).the metamorphic-plutonic complex of northern bijar, situated on the northern part of the sanandaj-sirjan zone of iran, is important for co-existence of regional metamorphic rocks (dominated by slate and phyllite as well as inliers of green-schist) and a white garnet-bearing leucogranite. fonoudi and sayareh (2000) suggested that this lithology was metamorphosed during cretaceous and were intruded by a leucogranitic intrusion in n-bijar. although it is not seen any contact metamorphic halo at the boundary zones of the pluton (likely because of its low heat potential) but the presence of the aplitic apophyses in the country schistose rocks and especially the occurrence of abundant xenoliths at the marginal zone of the pluton (figures 2c and 2d) are good indications of the age of the pluton which is younger than that of the country metamorphic rocks.