زمین‌شیمی و جایگاه زمین‌ساختی پیدایش سنگ‏‌های آتشفشانی منطقه آهوان، شمال‌خاوری سمنان (ایران مرکزی)

منطقه گردنه آهوان در حاشیه شمالی پهنه ایران مرکزی جای گرفته است. سنگ‏‌های آتشفشانی این منطقه شامل بازالت، آندزیت، تراکی‌آندزیت و تراکیت به سن ائوسن میانی- پسین هستند. این سنگ‌های آتشفشانی را دایک‏‌هایی با روند شمالی- جنوبی و ستبرای حداکثر 2 متر و ترکیب تراکی‏‌بازالت و تراکی‏‌آندزیت بازالتی قطع کرده‌اند. کانی‏‌های اصلی بازالت‏‌ها را پلاژیوکلاز و کلینوپیروکسن تشکیل می‏‌دهد.کانی‏‌های اصلی آندزیت – تراکی‏‌آندزیت شامل پلاژیوکلاز، کلینوپیروکسن، آمفیبول و بیوتیت هستند و پلاژیوکلاز و سانیدین از کانی‏‌های اصلی سازنده تراکیت‏‌ها به‌شمار می‌روند. نمودارهای زمین‌شیمیایی نشان می‏‌دهند نمونه‏‌های منطقه آهوان در محدوده کالک‌آلکالن تا کالک‌آلکالن پتاسیم بالا هستند و حاصل ذوب‏‌بخشی (2 تا 10 درصد) کم فشار اسپینل لرزولیت (ژرفای کمتر از میدان پایداری گارنت) پدید آمده‌اند. الگوی عنصرهای خاکی کمیاب بهنجارشده به ترکیب کندریت شیب‌دار است و همانند سنگ‏‌های کالک‌آلکالنِ جزیره‏‌های کمانی است. همچنین، در نمودار عنکبوتی عنصرهای ناسازگار بهنجارشده به ترکیب بازالت‏‌های میان اقیانوسی (n-morb)، نمونه‌ها از lile غنی‏‌شدگی و از hfse تهی‏‌شدگی نشان می‏‌دهند. این ویژگی گویای مشارکت فرایند آغشتگی پوسته‏‌ای در پیدایش این سنگ‌هاست. غنی‌شدگی از عنصرهای lile مانند k و sr نیز نشان می‏‌دهد دگرسانی گوشته‏‌ای حاصل از سیالات آبداری که از پوسته فرورنده اقیانوس نئوتتیس درون گوۀ گوشته‏‌ای در ژرفاهای گوناگون نفوذ کرده است، در پیدایش این بازالت‏‌های کمانی نقش داشته است.

geochemistry and tectonic setting of volcanic rocks in ahovan area, northeast of semnan (central iran)

introductionvolcanic rocks widely extended throughout the earth’s continental crust (brilhante et al., 2024). among the different tectonic setting, a group of igneous rocks is related to volcanic arc; these rocks, according to tang et al. (2022), include a range of mafic-intermediate rocks with sio2 (47.34-60 wt%), fe2o3 (11.63-73.4 wt%) and mg coefficient (26-66 wt%), remarkable chemical criteria are related to calc-alkaline series with medium to high potassium and lile enrichment. moreover, the ce negative anomaly in these rocks is consistent with the subduction zone. in this paper, based on whole-rock chemistry data, the geochemical properties of volcanic rocks of the ahovan area in northeast of semnan (central iran) are investigated. the main purpose of the present paper is the study of tectonic setting as well as the tectonomagmatism of these rocks.analytical methodsduring the field studies, 80 samples were collected from the volcanic rocks for petrographic observations. following the preparation of thin sections, their mineralogy and textural relationships were carefully considered, and 10 of them with least alteration were sent to the als-chemex laboratory in canada for identification of major elements by icp-oes and trace and rare earth elements by icp-ms (table 1).