زمین‌شیمی و سنگ‌زایی مجموعه دایک‌های مافیک و حد واسط در خاور تفرش (پهنه ماگمایی ارومیه- دختر)

در خاور تفرش، مجموعه‌ای گسترده‌ای از دایک‌ها با سن میوسن در واحدهای آتشفشانی و رسوبی ائوسن نفوذ کرده‌‌اند. از دیدگاه زمین‌شیمیایی، دایک‌های مافیک و حد واسط ویژگی‌های سنگ‌های وابسته به سری کالک‌آلکالن با پتاسیم متوسط را نشان می‌دهند. در الگوهای عنصرهای خاکی کمیاب، عنصرهای lree در مقایسه با عنصرهای mree تا اندازه‌ای غنی شده‌اند (میانگین میزان (la/sm)cn نزدیک به 2.5)، درحالی‌که عنصرهای mree نسبت به عنصرهای hree غنی‌شدگی چندانی نشان نمی‌دهند. در الگوی عنصرهای ناسازگار، غنی‌شدگی عنصرهای lile و تهی‌شدگی عنصرهای hfse در مقایسه با عنصرهای lree همانندِ الگوی سنگ‌های ماگمایی وابسته به پهنه‌های فرورانش است. با وجود این، ویژگی‌های زمین‌شیمیایی سنگ‌های یادشده همانندِ ویژگی‌های زمین‌شیمیایی سنگ‌های آذرینِ پدیدآمده در پهنه پشت‌کمان قاره‌ای است. گمان می‌رود در مراحل پایانی فرورانش نئوتتیس به زیر ایران‌مرکزی و کاهش سرعت فرورانش و در پی آن افزایش شیب ورقه فرورونده، زمین‌ساخت کششی بر منطقه حاکم شده است. این زمین‌ساخت کششی به نازک‌شدگی گوشته سنگ‌کره‌ای و پوسته قاره‌ای و هم‌زمان بالاآمدن سست‌کره انجامیده است. گوشته سنگ‌کره‌ای که پیشتر تحت‌تاثیر سیال‌ها و گدازه‌های آزادشده از ورقه فرورونده بوده است، اکنون به‌علت ذوب‌بخشی، گدازه‌هایی با ویژگی‌های ماگماهای پهنه‌های فرورانش را پدید آورده است. گسترش شکستگی‌های کششی در واحدهای پالئوژن، فضای خوبی را برای جایگیری دایک‌ها در زمان میوسن فراهم کرده است. 

geochemistry and petrogenesis of mafic and intermediate dyke swarms in eastern tafresh (urumieh-dokhtar magmatic belt)

the urumieh-dokhtar magmatic belt is one of the most active magmatic regions of iran during the cenozoic era. there are differing views regarding the tectonomagmatic setting of this magmatism; some attribute it to active continental margin magmatism, island arcs, post-collisional regions, and intra-continental rifts (hassanzadeh, 1993; shahabpour, 2007; ghasemi and talbot, 2006). the study area as the other sections of the urumieh-dokhtar belt, is the area of eocene magmatic activity. the geochemical characteristics of volcanic rocks in the northeast of tafresh are similar to those of magmatism in active continental margin subduction zones (nasiri bezanjani, 2006). in the eastern part of tafresh, numerous dikes cut through paleozoic and older sedimentary and volcanic units. k-ar dating of these dikes indicates an age of 15.4 million years (ghorbani et al., 2014). babazadeh et al. (2022) have provided a u-pb age of 17.5 million years for the mafic dykes. this study examines the petrology and geochemistry of the mafic and intermediate dyke bodies located in the eastern part of tafresh and discusses their tectonomagmatic setting.