ولکانیسم آلبین در منطقه ی مریوان: نشانه‌هایی از کشش در کمان قاره‌ای سنندج-سیرجان

در خاور و شمال ‌مریوان گستره‌ای از سنگ‌های آتشفشانی کرتاسه با ترکیب بایومدالِ غالباً بازیک تا اندکی حد واسط و اسیدی رخنمون دارند. قطب بازیک این مجموعه شامل حجم بزرگی از بازالت و کمی آندزیت‌بازالتی، سرشت غالب کالک‌آلکالن با گرایش‌های توله‌ایتی و قطب اسیدی شامل ریولیت و ریوداسیت با سرشت کالک‌آلکالن است. منطقه‌بندی در پلاژیوکلازها، خوردگی خلیجی کوارتز و همچنین، حاشیه ی رشد دوباره ی بلورها در هر دو فاز بازیک و اسیدی گویای نبود تعادل شیمیایی میان فنوکریست‌ها و مذاب در ماگمای سازنده ی این سنگ‌هاست. بر پایه ی داده‌های زمین‌شیمیایی در نمودارهای عنکبوتی، سنگ‌های بازیک منطقه از عنصرهای lree و lile (k و cs و به‌طور نسبی ba و rb) غنی‌شدگی و از عنصرهای hfse (nb، ti و p) بجز u و th تهی‌شدگی نشان می‌دهند. سنگ‌های اسیدی منطقه از عنصرهای lile (k، cs، rb و th) بجز sr غنی‌شدگی و از عنصرهای hfse (p، ti و nb) بجز u و zr تهی‌شدگی نشان می‌دهند. تهی‌شدگیِ عنصرهای nb و ti از ویژگی‌های شاخص کمان‌‌های ماگمایی است. همچنین، این سنگ‌ها در هر دو قطب بازیک و اسیدی، الگوی غنی از lree با نسبت بالای lree/hree و بی‌هنجاری منفی مشخص eu تنها در قطب اسیدی نشان می‌دهند. تبلوربخشی در پیدایش سنگ‌های آتشفشانی منطقه تاثیر به‌سزایی داشته است، قطب اسیدی منطقه از گوشته ی اسپینل لرزولیتی و درجه ی ذوب‌بخشی 5 تا 8 درصد و قطب بازیک از گوشته ی اسپینل‌گارنت لرزولیتی و با درجه ی ذوب‌بخشی 10 تا 22 درصد پدید آمده‌اند. ویژگی‌های زمین‌شیمیایی نشان می‌دهند این مجموعه آتشفشانی بخشی از کمان ماگمایی سنندج-سیرجان در پایان کرتاسه ی زیرین (آلبین) بوده است که مولفه‌های فرورانشی و کششی را همراه با هم نشان می‌دهد.

albin volcanism in marivan region: indication of extension in the sanandaj-sirjan continental arc

the marivan region located in the west of kurdistan province, northwest of iran and in the structural geological divisions of iran (stöcklin and nabavi, 1973). the mesozoic volcanic rocks are widespread in the northern sanandaj- sirjan zone in comparison to the central and southern parts of this zone. the basic term of this volcanic belt with a calc-alkaline tendency is dominant where was formed in association with the sanandaj-sirjan arc magmatism in the mesozoic which generated as a result of the subduction of the neotethys oceanic crust under the active continental margin of central iran (omrani et al., 2008; azizi and jahangiri, 2008; moinevaziri et al., 2015).the studied area located in the sanandaj cretaceous volcanic belt (svb) (azizi and moinevaziri, 2009), is characterized by the presence of basalts and andesite-basalts, often intruded shales, sandstones, and cretaceous limestones. rahimzadeh et al. (2021) investigated the north of sanandaj-sirjan magmatism in two basic and acidic phases and attributed their formation to a continental arc tectonic environment with extension. also, the general age of the north sanandaj-sirjan zone magmatism varies from 110 to 130 million years (barmian-aptian). ali et al. (2016) determined a bimodal model for the volcanic rocks of the kata-rash region in iraq kurdistan (north of the study area), which originated 108 ma (albian) in an oceanic arc tectonic environment. the main purpose of the present paper is to study the petrology and geochemistry of the volcanic rocks of the area, in order to determine their tectonic setting.regional geologythe the studied area is located in the north and east of marivan city and is a part of the 1:100,000 geological map of marivan (sabzehi et al., 2009). structurally, it is located in the northwestern part of sanandaj-sirjan zone. the rock units with albian age, are a sequence of low metamorphosed volcanic-sedimentary rocks and consist of basaltic lavas, andesite-basalt, rhyodacite, pyroclastic, shale, calcareous shale, metamorphosed limestone, sandstone and minor amounts of conglomerate. a great volume of basic rocks is found in the north of marivan while the acidic domes are seen in the east of the marivan. the field relationships of volcano-sedimentary sequence indicates that the volcanic rocks erupted from deep to shallow marine environment (rahimzadeh et al., 2021).research methodeleven samples selected from the marivan volcanic rocks for chemical analyses. the major elements were measured by icp-oes method and trace and rare earth elements (ree) were measured by the icp-ms method in the canadian ms-analyses laboratory.petrographycretaceous volcanic rocks with bimodal composition are often basic to slightly intermediate and acidic outcrops. the basic phase includes a large amount of basalt and a small amount of basaltic andesite and the acidic phase is composed of rhyolite and rhyodacite. porphyritic and microlithic-glassy are the common textures in the rocks under study. the presence of zoned-plagioclases, quartz with embayed texture in rhyodacite, regrowth in crystals margin in both basic and acidic phases indicate the chemical imbalance of phenocrysts with melt in the magma forming these rocks.geochemistrybased on the results of chemical analyses, the marivan volcanic rocks are classified as the basic and acidic where the bimodality of rocks can be seen. the basic rocks show calk-alkaline with tholeiitic tendency whereas the acidic term display the calc-alkaline nature. the geochemical results in the spider diagrams show that the basic rocks of the region are enriched in lree and lile (k, cs and relatively ba and rb), and depleted in hfse (nb, ti, p) except u and th.the acidic rocks are enriched in lile (k, cs, rb, th) except sr and depletion of hfse (p, ti, nb) except u and zr. nb and ti depletion is one of the