ماگماتیسم بازالتی دونین البرز مرکزی شاهدی بر کافت‌زایی پالئوتتیس

در شمال‌خاوری استان تهران و در پهنه‌ البرز مرکزی در مرز سازند جیرود با سازند مبارک در اطراف دهکده جیرود و در نواحی دربندسر تا گرمابدر، افق ضخیم بازالتی رخنمون دارد که ‌نشان‌دهنده‌ مرز ناپیوسته دونین کربونیفر در این منطقه است. این افق سنگی شامل تناوبی از روانه‏‌های بازالت، تراکی‌بازالت و تراکی‌آندزیت با بافت غالب پورفیری و دیاباز با بافت افیتیک و ساب‌افیتیک به‌شکل دایک‏‌های تغذیه‌کننده است که سرشت آلکالن سدیک نشان می‌دهند. در نمودارهای عنصرهای خاکی کمیاب بهنجارشده به ترکیب کندریت، یک کاهش تدریجی از سوی عنصرهای خاکی کمیاب سبک به سوی خاکی کمیاب سنگین دیده می‌شود. افزون‌براین، در نمودار عنکبوتی بهنجارشده به ترکیب گوشته‌ اولیه، الگوی نمونه‏‌های بررسی‌شده همانند الگوی مذاب‏‌های برخاسته از ‌خاستگاه بازالت‌های جزیره‌های اقیانوسی است. نمونه‏‌های بررسی‌شده در نمودارهای تمایز زمین‌ساختی در قلمرو بازالت‏‌های درون‌ورقه‌ قاره‌ای جای می‌گیرند. نتایج تعیین عنصرهای کمیاب و همچنین، برخی عنصرهای اصلی نشان‌دهنده‌ ذوب‌بخشی کمتر از 10 درصدِ خاستگاهی گارنت‌لرزولیتی با خاستگاه ستون گوشته‏‌ای در حال صعود در ژرفای نزدیک به 90 تا 110 کیلومتری است. برپایه‌ داده‏‌های زمین‌شیمیایی گمان می‌رود بازالت‏‌های گرمابدر در زمان دونین پسین (و زمان‏‌های پیش از آن) در حاشیه‌ای غیرفعال در امتداد مرز جنوبی پالئوتتیس متاثر از زمین‌ساخت کششی و یا فعالیت ستون گوشته‌ای پدید آمده باشند.

Devonian basaltic magmatism of Central Alborz:An evidence for Paleo- Tethys rifting

In the north east of Tehran province and in the Central Alborz zone, a thick basaltic horizon occurs at the boundary of Jeiroud and Mobarak Formations near the Jeiroud village and Darbandsar and Garmabdar areas, indicating a nonconformity boundary of Devonian Carboniferous in this region. The rock horizon comprises basalt, trachybasalt and trachyandesite representing dominantly porphyry texture and diabase as feeding dike with ophitic and subophitic textures; all displaying alkaline sodic nature. Both Chondrite normalized rare earth element (REE) patterns enriched in LREE with respect to HREE and normalized to primitive mantle spider diagram are similar to those of oceanic island basalts (OIB). The studied samples plot in within plate basaltic field in the tectonic discrimination diagrams of basalts. Trace element and some major element contents show low degree partial melting (< 10%) of a deep (90 110 km) garnet bearing mantle source. As the basaltic samples of Garmabdar area geochemically show intra plate tectonomagmatic setting it seems that during the late Devonian (and earlier times), Alborz has been as a passive continental margin in the southern border of Paleo Tethys and its magmatism was more probably affected by extensional tectonism or mantle plume activity related to earlier stages of Neo Tethys ocean development.